Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 • ΓΕΛ

Βιολογία Προσανατολισμού: Ανάλυση Θεμάτων & Εκτίμηση Δυσκολίας

Τετάρτη 3 Ιουνίου 2026 | Αναλυτική παρουσίαση και σχολιασμός των 4 θεμάτων

📋 Συνοπτική Κατανομή Μονάδων

Σύνολο: 96 μονάδες | Διάρκεια εξέτασης: 3 ώρες

✅ Δυσκολία: Κανονική — Αναμενόμενο Θέμα

📌 Γενική παρατήρηση: Το Α2 αποτελεί «παγίδα» — το ραδιενεργό θείο ³⁵S ιχνηθετεί πρωτεΐνες (μέσω των αμινοξέων μεθειονίνη και κυστεΐνη), ΟΧΙ νουκλεϊκά οξέα, τα οποία φέρουν φώσφορο (³²P). Από τις επιλογές, μόνο η DNA ελικάση είναι πρωτεΐνη — οι υπόλοιπες (snRNA, πρωταρχικό τμήμα, εσώνιο) είναι νουκλεϊκά οξέα.

🔵 Δυσκολία: Μέτρια — Απαιτεί πληρότητα στις απαντήσεις

Αντιστοίχιση 6 δομών (πυρηνικός φάκελος, ριβοσώματα, άτρακτος, μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια, περιοριστικές ενδονουκλεάσες, δίκλωνα κυκλικά DNA) με την κατηγορία κυττάρου στην οποία εντοπίζονται.

Κλειδί: Οι περιοριστικές ενδονουκλεάσες και το κυκλικό DNA αφορούν μόνο προκαρυωτικά. Τα ριβοσώματα εντοπίζονται και στα δύο. Ο πυρηνικός φάκελος μόνο σε ευκαρυωτικά.

Ζητήθηκαν οι ορισμοί: (α) γενετικού κώδικα, (β) νουκλεοσώματος, (γ) χαρτογράφησης.

Αμιγώς θεωρητικό — αρκεί η ακριβής διατύπωση από το σχολικό βιβλίο. Εύκολες μονάδες.

Ζητήθηκαν 4 μηχανισμοί δημιουργίας γενετικής ποικιλομορφίας και εξήγηση της σημασίας τους για την εξέλιξη.

Προσοχή: Για τις 3 μονάδες της εξήγησης πρέπει να αναφερθεί ρητά η σύνδεση ποικιλομορφίας με φυσική επιλογή και προσαρμογή στο περιβάλλον.

Ζητήθηκαν τα άλλα είδη πλαστιδίων πέρα από τους χλωροπλάστες, η θέση τους και ο ρόλος τους.

🟡 Δυσκολία: Αυξημένη — Απαιτεί συνδυαστική σκέψη

Τα αποτελέσματα F2 αποκαλύπτουν φυλοεξαρτώμενη κατανομή: όλα τα θηλυκά εμφανίζουν κίτρινη χρωστική (πορτοκαλί ή κίτρινο), ενώ τα αρσενικά εμφανίζουν και κόκκινο και λευκό (έλλειψη κίτρινης). Αυτό υποδηλώνει ότι το γονίδιο της κίτρινης χρωστικής είναι φυλοσύνδετο (στο Χ), ενώ το γονίδιο της κόκκινης είναι αυτοσωμικό. Ο πατέρας της F1 (Χ με το γονίδιο της κίτρινης) μεταβιβάζει το Χ σε όλες τις κόρες, γι' αυτό όλα τα θηλυκά έχουν κίτρινη.

Γονείς από σταθερές σειρές → ομόζυγοι. Η F1 εμφανίζει μόνο πορτοκαλί (εκφράζονται και η κίτρινη και η κόκκινη χρωστική). Συμβολισμός: Κ = γονίδιο κίτρινης (φυλοσύνδετο, στο Χ), R = γονίδιο κόκκινης (αυτοσωμικό).

Με βάση τον υπολειπόμενο φυλοσύνδετο τρόπο κληρονόμησης, δύο άτομα της οικογένειας εμφανίζουν φαινότυπο που δεν συμβιβάζεται με τους γονότυπους των γονέων τους — εντοπίζονται από το γενεαλογικό δέντρο ως τα ΙΙ1 και ΙΙ3.

Σημείωση: Η αιτιολόγηση πρέπει να στηρίζεται αποκλειστικά στα δεδομένα του γενεαλογικού δέντρου (φαινότυποι γονέων → αναμενόμενοι φαινότυποι απογόνων), όπως ζητά η εκφώνηση.

Αξιοποίηση αποτελεσμάτων ανιχνευτών FISH (Α: κεντρομερίδιο Χ, Β: γονίδιο ασθένειας):

Άτομο	Ανιχνευτής Α (Χ)	Ανιχνευτής Β (γονίδιο)	Γονότυπος
ΙΙ1	1	2	Αρσενικό XααY — ένα Χ (Α=1) με διπλασιασμό του γονιδιακού τόπου (Β=2)
ΙΙ3	1	0	Αρσενικό X–Y — ένα Χ (Α=1) με έλλειψη του γονιδίου (Β=0)

Κλειδί: Ο ανιχνευτής Α (αριθμός Χ) είναι 1 και στα δύο άτομα → πρόκειται για αρσενικά (ένα Χ). Η ασυμφωνία με τον ανιχνευτή Β (αριθμός αντιγράφων γονιδίου) δείχνει δομική ανωμαλία στο Χ: διπλασιασμός για το ΙΙ1, έλλειψη για το ΙΙ3.

Εξήγηση προέλευσης κάθε δομικής ανωμαλίας. Ο διπλασιασμός (ΙΙ1) και η έλλειψη (ΙΙ3) προκύπτουν τυπικά από άνισο επιχιασμό μεταξύ των ομόλογων Χ χρωμοσωμάτων κατά τη μείωση στον γονέα — το ένα γαμετικό κύτταρο αποκτά επιπλέον αντίγραφο (διπλασιασμός) και το συμπληρωματικό χάνει το αντίστοιχο τμήμα (έλλειψη).

Το πιο απαιτητικό ερώτημα του Γ — χρειάζεται σαφής αναφορά στον μηχανισμό (άνισος επιχιασμός) και στον γονέα στον οποίο συνέβη, με αξιοποίηση των δεδομένων του Πίνακα 1.

🔴 Δυσκολία: Υψηλή — Το πιο απαιτητικό θέμα

(α) Προσανατολισμός αλυσίδων Ι και ΙΙ από την Εικόνα 2.
(β) Ποια αλυσίδα είναι η κωδική για κάθε γονίδιο (προσδιορίζεται από τη θέση του υποκινητή και την κατεύθυνση μεταγραφής).
(γ) Ασυνεχές γονίδιο: το γονίδιο Β — αναγνωρίζεται από την παρουσία εσωνίου.

Χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση της Εικόνας 2 — το ερώτημα (β) εξαρτάται από σωστή αναγνώριση κατεύθυνσης μεταγραφής.

Αναστροφή χρωμοσωμικού τμήματος Κ–Λ από μεταλλαξογόνο παράγοντα. Ζητείται ανάλυση αν μπορούν να εκφραστούν τα γονίδια Α και Β μετά την αναστροφή.

Ο ερευνητής επιθυμεί βακτηριακούς κλώνους ανθεκτικούς στην αμπικιλίνη που να εκφράζουν το γονίδιο Β. Πρέπει να χρησιμοποιηθεί η ΠΕΙ (EcoRI) — ανοίγει το πλασμίδιο στη θέση του gfp γονιδίου (διακόπτει το gfp, όχι το γονίδιο ανθεκτικότητας στην αμπικιλίνη).

Αιτιολόγηση (5 μονάδες): Η χρήση ΠΕΙ εξασφαλίζει (α) ενσωμάτωση στο gfp → δεν φθορίζουν τα θετικά κλώνα, (β) διατήρηση γονιδίου ανθεκτικότητας → επιλογή με αμπικιλίνη, (γ) κολλώδη άκρα → επανακυκλοποίηση πλασμιδίου με ένθεμα.

Το γονίδιο Β είναι ασυνεχές (περιέχει εσώνιο). Τα βακτήρια δεν διαθέτουν μηχανισμό ματίσματος (splicing) — δεν μπορούν να αφαιρέσουν το εσώνιο από το pre-mRNA.

💡 Συμπέρασμα

Τα φετινά θέματα Βιολογίας Προσανατολισμού κρίνονται συνολικά ως απαιτητικά. Το Θέμα Δ2 (αναστροφή και έκφραση γονιδίων) και το Θέμα Γ5 (χρωμοσωμικές ανωμαλίες) ξεπερνούν σε δυσκολία αντίστοιχα ερωτήματα προηγούμενων χρόνων, ενώ το Δ4 απαιτεί σαφή κατανόηση της διαφοράς προκαρυωτικής/ευκαρυωτικής γονιδιακής έκφρασης.

Υποψήφιοι που εστίασαν στη Γενετική Μηχανική και τις Χρωμοσωμικές Ανωμαλίες θα έχουν σαφές πλεονέκτημα. Αναμένεται ελαφρά μείωση των βάσεων στις Ιατρικές και Βιολογικές Σχολές σε σχέση με το 2025.

EduPlus.gr — Εκπαιδευτικές Ειδήσεις & Ανάλυση | Συντακτική Ομάδα EduPlus.gr | 3 Ιουνίου 2026
Το άρθρο βασίζεται στα επίσημα θέματα του Υπουργείου Παιδείας. Οι εκτιμήσεις είναι ενδεικτικές.