Από το «Μια Νέα Αρχή στα ΕΠΑΛ» στο 2027: Η πλήρης ακτινογραφία των έργων της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης σχεδόν μία δεκαετία μετά

Το πρόγραμμα «Μια Νέα Αρχή στα ΕΠΑΛ» (ΜΝΑΕ) υπήρξε το ορατότερο, αλλά όχι το μοναδικό, επιχείρημα ενός μακρόχρονου μεταρρυθμιστικού κύκλου για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση. Ξεκινώντας από τη νομοθετική τομή του ν. 4386/2016 και φτάνοντας στα νεότερα κείμενα δημόσιας πολιτικής – το Στρατηγικό Σχέδιο για την Ε.Ε.Κ. και Δ.Β.Μ. 2025-2027 (Σεπτέμβριος 2025) και τον Στρατηγικό Σχεδιασμό Τομέα Παιδείας 2025-2029 (Απρίλιος 2026) – η δευτεροβάθμια επαγγελματική εκπαίδευση αναδεικνύεται σήμερα σε ένα από τα πλέον χρηματοδοτούμενα πεδία του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α.

Αυτό το άρθρο επιχειρεί μια συνολική αποτύπωση: πού βρίσκεται σήμερα το ΜΝΑΕ, ποιοι πυλώνες συνεχίζονται, πόσα κοστίζει το συνολικό «οικοσύστημα» παρεμβάσεων για τα ΕΠΑΛ και τη μαθητεία, και τι έχει προγραμματιστεί για την περίοδο 2025-2027.

Το νομοθετικό πλαίσιο μετά το 2016

Η αναβάθμιση της Ε.Ε.Κ. βρίσκεται στο επίκεντρο των μεταρρυθμιστικών πρωτοβουλιών από το 2019, με βάση όμως μια σειρά νόμων που ξεκινά νωρίτερα:

• Ν. 4386/2016 «Εθνικό Σύστημα ΕΕΚ & ΔΒΜ»: επανακαθόρισε τη διάρθρωση σπουδών των ΕΠΑΛ και εισήγαγε την Τάξη Μαθητείας.
• Ν. 4763/2020: θέσπισε το Εθνικό Σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (Ε.Σ.Ε.Ε.Κ.), τη σύνδεση με τα επίπεδα 3-5 του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων, τα Πρότυπα ΕΠΑΛ (Π.ΕΠΑΛ), το Κ.Σ.Ε.Ε.Κ. και τα 15 Συμβούλια Σύνδεσης με την Παραγωγή και την Αγορά Εργασίας (Σ.Σ.Π.Α.Ε.).
• Ν. 4692/2020 «Αναβάθμιση του Σχολείου»: εισήγαγε την Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που εφαρμόζεται καθολικά από το 2023-2024 σε όλα τα γραπτώς εξεταζόμενα μαθήματα ΕΠΑΛ και Π.ΕΠΑΛ.
• Ν. 5082/2024: ενίσχυση του Ε.Σ.Ε.Ε.Κ., μετονομασία ΙΕΚ σε Σ.Α.Ε.Κ., ορισμός Π.ΕΠΑΛ ως φορέων καινοτομίας.
• Ν. 5237/2025: σύσταση Ακαδημιών Επαγγελματικής Κατάρτισης, με στόχο τη σύνδεση της αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης με τις τοπικές ανάγκες της αγοράς εργασίας.

Το δίκτυο των ΕΠΑΛ σήμερα

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία myschool του Στρατηγικού Σχεδίου 2025-2029, το σχολικό έτος 2024-2025 λειτουργούσαν 426 Επαγγελματικά Λύκεια (Ημερήσια, Εσπερινά και Πρότυπα) με σύνολο 115.895 εγγεγραμμένων μαθητών (102.523 ενεργών) έναντι 208.154 μαθητών των Γενικών Λυκείων — αναλογία 33% έναντι 67%. Απασχολούνταν 15.054 εκπαιδευτικοί και λειτουργούσαν 121 Εργαστηριακά Κέντρα. Από το 2025-2026 προστέθηκαν 8 Εσπερινά ΕΠΑΛ και 4 Εργαστηριακά Κέντρα, ενώ ξεκίνησε το πρώτο ΕΠΑΛ εντός Σωφρονιστικού Καταστήματος (Λάρισα). Το σύνολο ανέρχεται πλέον σε 434 ΕΠΑΛ (303 Ημερήσια, 106 Εσπερινά, 25 Πρότυπα) και 125 Εργαστηριακά Κέντρα.

Το ΜΝΑΕ: από 2017-2018 έως και σήμερα

Το πρόγραμμα «Μια Νέα Αρχή στα ΕΠΑΛ – Υποστήριξη Σχολικών Μονάδων ΕΠΑΛ» (MIS 5010706, ΣΑΕ 3451, κωδ. έργου 2017ΣΕ34510056) εντάχθηκε στις 17-11-2017 (ΑΔΑ: ΩΡ0Ι465ΧΙ8-ΘΧ3) στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση» (ΕΣΠΑ 2014-2020), με προϋπολογισμό 32.436.068,33 € και δικαιούχο την Επιτελική Δομή ΕΣΠΑ. Εφαρμόστηκε αρχικά πιλοτικά σε 9 ΕΠΑΛ (2017-2018), γενικεύτηκε σε περίπου 400 ΕΠΑΛ από το 2018-2019 και συνεχίστηκε ως το 2022-2023.

Οι πέντε βασικές παρεμβάσεις του (η κατηγοριοποίηση είναι αναλυτική επιλογή του άρθρου, όχι επίσημη ορολογία):

1. Εναλλακτική Ενισχυτική Διδασκαλία στα Νέα Ελληνικά και Μαθηματικά της Α΄ ΕΠΑΛ, με συνδιδασκαλία δύο εκπαιδευτικών εντός του κανονικού ωρολογίου προγράμματος.
2. Δίκτυο ψυχολόγων ΠΕ23 για ψυχοκοινωνική στήριξη μαθητών, με διασύνδεση και με άλλες ψυχοκοινωνικές δομές.
3. Θεσμός «Σύμβουλος Καθηγητής»: εκπαιδευτικός αναφοράς για ομάδα μαθητών.
4. Σχέδια Δράσης (projects) ανά σχολείο, με διαχείριση από το ΝΟΗΣΙΣ (χωριστή πράξη MIS 5011051) — σε συγκεκριμένες φάσεις εφαρμογής η χρηματοδότηση ανερχόταν έως τα 2.400€ ανά σχολική μονάδα και έτος.
5. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και ψυχολόγων από το ΙΕΠ (χωριστή πράξη MIS 5022549).

Πού συνεχίζεται το ΜΝΑΕ σήμερα

Η αρχική πράξη έχει επίσημα ολοκληρωθεί με το 2022-2023. Το «πνεύμα» της όμως συνεχίζεται με δύο διαδοχικές συγχρηματοδοτούμενες πράξεις:

Πηγή: Στρατηγικό Σχέδιο για την Ε.Ε.Κ. και Δ.Β.Μ. 2025-2027 (Γενική Γραμματεία Ε.Ε.Κ. & Δ.Β.Μ., Σεπτέμβριος 2025), Ενότητα 3 «Αποτύπωση δράσεων και προϋπολογισμών».

Σημαντικές διορθώσεις σε σχέση με προγενέστερες εκτιμήσεις: ο επιλέξιμος προϋπολογισμός του MIS 6001947, όπως αναφέρεται στο πιο πρόσφατο Στρατηγικό Σχέδιο, είναι 21.277.710,44 € — τιμή που έχει τροποποιηθεί σε σχέση με προηγούμενες εκδοχές του Τεχνικού Δελτίου. Η επίσημη σελίδα της Επιτελικής Δομής ΕΣΠΑ σε άλλη χρονική στιγμή είχε αναφέρει 19.893.582,24€, γεγονός που δείχνει ότι η πράξη έχει υποστεί διαδοχικές τροποποιήσεις προϋπολογισμού.

Οι μεγάλες παρεμβάσεις για τη Μαθητεία

Παράλληλα με το ΜΝΑΕ, τεράστια κονδύλια έχουν διοχετευθεί προς τον θεσμό της Μαθητείας του Μεταλυκειακού Έτους ΕΠΑΛ, που το 2025-2026 εισέρχεται στο 8ο έτος λειτουργίας:

Ο θεσμός συνδυάζει εργασία σε πραγματικό εργασιακό περιβάλλον (8 ώρες/ημέρα, 4 ημέρες/εβδομάδα) και εβδομαδιαία μαθήματα στο εργαστήριο, με αποζημίωση στο 95% του κατώτατου ημερομισθίου. Το ίδιο το Στρατηγικό Σχέδιο 2025-2029 αναγνωρίζει τον θεσμό ως «καλή πρακτική» από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Τα εμβληματικά έργα του Ταμείου Ανάκαμψης

Η μεγαλύτερη ένεση κεφαλαίων στην Επαγγελματική Εκπαίδευση προήλθε πάντως από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας («Ελλάδα 2.0», Άξονας 3.2). Η Δράση «Αναβάθμιση της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης» έχει συνολικό προϋπολογισμό 79.831.829,92 € (με ΦΠΑ) και περιλαμβάνει:

• SUB.1 Ίδρυση Θεματικών και Πειραματικών ΙΕΚ/ΣΑΕΚ: 5 Θεματικά + 10 Πειραματικά ΣΑΕΚ – προϋπολογισμός 15.893.279,64 € (29/4/2022 – 30/4/2026)
• SUB.2 Ίδρυση 25 Πρότυπων Επαγγελματικών Λυκείων: κτιριακές παρεμβάσεις, εκπαιδευτικό υλικό, εκπαίδευση εκπαιδευτών – προϋπολογισμός 34.107.530,52 € (29/4/2022 – 30/4/2026)
• SUB.3.1 «VET Platform»: πλατφόρμα διακυβέρνησης και ψηφιακής μάθησης – προϋπολογισμός 22.747.759,24 €
• SUB.3.2 Ψηφιοποίηση ΕΟΠΠΕΠ: προϋπολογισμός 7.083.260,52 €

Επιπλέον, ξεχωριστή Δράση για την Προμήθεια Εργαστηριακού Εξοπλισμού για ΣΑΕΚ, ΕΠΑΛ και Μαθητεία, συνολικού προϋπολογισμού 113.605.005 € (Στρατηγικό Σχέδιο 2025-2027) ή 110.784.168,04 € (πίνακας δράσεων), αφορά την ολοκλήρωση της προμήθειας και εγκατάστασης εργαστηριακού εξοπλισμού για 376 εργαστήρια — από τα οποία 350 εργαστήρια ΕΠΑΛ έχουν ήδη εξοπλιστεί σε δύο φάσεις (Α΄ 2023, Β΄ 2024), σύμφωνα με τον Στρατηγικό Σχεδιασμό Παιδείας 2025-2029.

Άλλες σημαντικές δράσεις για τα ΣΑΕΚ (πρώην ΙΕΚ)

Πέρα από τα ΕΠΑΛ, τα Στρατηγικά Σχέδια αποκαλύπτουν τεράστια κονδύλια και για τη μεταλυκειακή κατάρτιση:

• Αναβάθμιση Λειτουργίας Δημοσίων ΣΑΕΚ (καταρτιζόμενοι εκτός 15-29 ΕΑΕΚ, τάξεις 2023-2027): 110.518.020 €
• Αναβάθμιση Λειτουργίας Δημοσίων ΣΑΕΚ (καταρτιζόμενοι έως 29 ετών ΕΑΕΚ): 157.710.900 €
• Πρακτική άσκηση καταρτιζομένων ΙΕΚ – Μεταφερόμενη Πράξη: 89.000.000 €
• Επαγγελματική κατάρτιση σπουδαστών ΣΑΕΚ 2022-2024: 39.023.348 € (Α΄ φάση) + 33.618.274 € (Β΄ φάση)
• Διαμόρφωση Οδηγών Κατάρτισης και Εκπαιδευτικών Εγχειριδίων ΣΑΕΚ: 4.936.293,11 €

Ενίσχυση δεξιοτήτων, εξωστρέφεια, Erasmus+

Σε επίπεδο εξωστρέφειας, το πρόγραμμα Erasmus+ αποσπά το 27% του διαθέσιμου προϋπολογισμού για την Ελλάδα στον τομέα της Ε.Ε.Κ., με πάνω από 70% των συμμετεχόντων οργανισμών να είναι ΕΠΑΛ, ΣΑΕΚ και ΚΕΔΙΒΙΜ. 42 φορείς έχουν λάβει Διαπίστευση Erasmus, από τους οποίους 29 ΕΠΑΛ και 8 ΣΑΕΚ.

Επίσης προβλέπεται η δράση «Ενίσχυση δεξιοτήτων για τις Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη (STEP)» με προϋπολογισμό 25.000.000 € (2025-2029).

Το συνολικό «πακέτο» για τα ΕΠΑΛ 2016-2027

Αθροίζοντας μόνο τα κύρια, ρητά αναφερόμενα κονδύλια που αφορούν άμεσα ή έμμεσα τα ΕΠΑΛ την περίοδο 2016-2027:

• ΜΝΑΕ + διάδοχες πράξεις: ~60,7 εκατ. € (5010706 + 6001947 + 6026391 + Σχέδια Δράσης ΝΟΗΣΙΣ)
• Μαθητεία Μεταλυκειακού έτους ΕΠΑΛ: 182 εκατ. €
• 25 Πρότυπα ΕΠΑΛ μέσω ΤΑΑ: 34,1 εκατ. €
• Προμήθεια εργαστηριακού εξοπλισμού (μερίδιο ΕΠΑΛ): εκτίμηση άνω των 60 εκατ. €
• VET Platform + Ψηφιοποίηση ΕΟΠΠΕΠ: ~29,8 εκατ. €

Το σύνολο υπερβαίνει τα 360 εκατομμύρια ευρώ επιλέξιμου προϋπολογισμού, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται τα κονδύλια για ΣΑΕΚ, Erasmus+ και εξειδικευμένες δράσεις. Ο αντίστοιχος αριθμός για τα πραγματικά καταβεβλημένα ποσά (πιστοποιημένες δαπάνες) δεν είναι δημοσίως διαθέσιμος με συγκεντρωτικό τρόπο.

Τα Πρότυπα ΕΠΑΛ (Π.ΕΠΑΛ) — ένα ιδιαίτερα επιτυχημένο στοίχημα

Ένας από τους πιο αξιοσημείωτους δείκτες επιτυχίας της περιόδου είναι η αύξηση του μαθητικού πληθυσμού των Πρότυπων ΕΠΑΛ:

• 2022-2023: 3.071 μαθητές
• 2023-2024: 5.726 μαθητές
• 2024-2025: 7.690 μαθητές (2,5 φορές αύξηση σε δύο χρόνια)

Τα 25 Π.ΕΠΑΛ ιδρύθηκαν πλήρως έως το 2022 (6 το 2021 και 19 το 2022) και λειτουργούν ως κέντρα καινοτομίας με πρακτική άσκηση 6 ωρών/εβδομάδα στο ωρολόγιο πρόγραμμα.

Επιδράσεις — τι αναφέρουν τα ίδια τα Στρατηγικά Σχέδια

Το Στρατηγικό Σχέδιο Παιδείας 2025-2029 επισημαίνει ορισμένα ενθαρρυντικά στοιχεία:

• Μείωση της μαθητικής διαρροής από 11% το 2018 σε 4% το 2022
• Μείωση των NEETs (νέων εκτός εργασίας/εκπαίδευσης) από 19,5% το 2018 σε 15,4% το 2022 (χωρίς όμως να έχει επιτευχθεί ο ευρωπαϊκός στόχος 9% για το 2030)
• Ποσοστό αποφοίτων Ε.Ε.Κ. ηλικίας 20-24 με εργασιακή εμπειρία: 35,7% (έναντι 18,6% το 2021) — αλλά σαφώς κάτω από τον ευρωπαϊκό μ.ό. 60,1%
• Ποσοστό απασχόλησης πρόσφατων αποφοίτων: 59,8% (Ε.Ε. μ.ό. 79,7%)
• Η αναλογία κοριτσιών/αγοριών στα ΕΠΑΛ βελτιώθηκε από 30%/70% το 2017 σε 38%/62% το 2024-2025, αλλά παραμένει κάτω από τον ευρωπαϊκό μ.ό. (47,8%)

Τα ερωτήματα που παραμένουν

Παρά τα εντυπωσιακά κονδύλια, το ίδιο το Στρατηγικό Σχέδιο 2025-2029 παραδέχεται ότι:

• Η ελκυστικότητα της Ε.Ε.Κ. παραμένει χαμηλή, με την Ελλάδα στις τρεις τελευταίες θέσεις των 27 κρατών-μελών
• Το εκπαιδευτικό σύστημα δεν διαθέτει μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης για την πρόληψη της αποχώρησης — δεν υπάρχει συστηματική συλλογή δεδομένων για την ανίχνευση σημείων αποστασιοποίησης
• Η τελευταία εκτεταμένη μελέτη μαθητικής διαρροής εκπονήθηκε το 2019 από το ΙΕΠ
• Η στελέχωση των πυλώνων συνδιδασκαλίας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αναπληρωτές, γεγονός που δυσχεραίνει τη συνέχεια από σχολικό έτος σε σχολικό έτος

Συμπέρασμα

Σχεδόν μια δεκαετία μετά τον ν. 4386/2016 και οκτώ χρόνια από την πιλοτική έναρξη του ΜΝΑΕ, το «οικοσύστημα» παρεμβάσεων για την Επαγγελματική Εκπαίδευση είναι σαφώς πιο πυκνό και πιο καλά χρηματοδοτημένο απ' ό,τι στην αρχή της περιόδου. Το ΜΝΑΕ ολοκληρώθηκε επίσημα ως πράξη το 2022-2023, αλλά κρίσιμα στοιχεία του — δίκτυο ψυχολόγων, Εναλλακτική Ενισχυτική Διδασκαλία, Σχέδια Δράσης μέσω ΝΟΗΣΙΣ — συνεχίζονται μέσω τριών διαδοχικών πράξεων του ΕΣΠΑ 2021-2027 μέχρι και το 2028.

Οι μεγάλες μεταρρυθμιστικές τομές πλέον είναι αλλού: στο ΤΑΑ, στα Πρότυπα ΕΠΑΛ, στη Μαθητεία, στην ψηφιοποίηση ΕΟΠΠΕΠ και στην αναβάθμιση των Εργαστηριακών Κέντρων. Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό ζήτημα η ανεξάρτητη, δημοσιευμένη αξιολόγηση των μακροχρόνιων επιπτώσεων στη σχολική διαρροή, στα μαθησιακά αποτελέσματα και στην ελκυστικότητα της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης — δείκτες όπου η Ελλάδα εξακολουθεί να υστερεί σημαντικά έναντι του ευρωπαϊκού μέσου όρου.