Τα Γυμνάσια και τα Λύκεια Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης λειτουργούν με δικό τους θεσμικό πλαίσιο, δικά τους ωρολόγια προγράμματα και δική τους διαδικασία ένταξης μαθητών. Από το σχολικό έτος 2026-2027 ισχύουν νέα ωρολόγια προγράμματα και για τις δύο βαθμίδες. Ο πλήρης οδηγός για γονείς, εκπαιδευτικούς και στελέχη.
Τι είναι τα Ειδικά Γυμνάσια και τα Ειδικά Λύκεια
Τα Γυμνάσια και Λύκεια Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (Ε.Α.Ε.), γνωστά στην καθημερινή γλώσσα ως «Ειδικά Γυμνάσια» και «Ειδικά Λύκεια», αποτελούν αυτοτελείς Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (Σ.Μ.Ε.Α.Ε.) της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Δεν είναι παραρτήματα ούτε σχολεία δεύτερης κατηγορίας: ο νόμος τα ορίζει ρητά ως ισότιμα προς τα αντίστοιχα σχολεία της γενικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (άρθρο 8 παρ. 8 του ν. 3699/2008).
Μια παρανόηση που πρέπει να λυθεί από την αρχή: δεν υπάρχει «επιλογή» μαθητών με εξετάσεις, όπως στα Πρότυπα ή στα Μουσικά και Καλλιτεχνικά σχολεία. Η ένταξη γίνεται αποκλειστικά με Αξιολογική Έκθεση του οικείου ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. και με τη σύμφωνη βούληση της οικογένειας. Η «διαδικασία επιλογής» είναι στην ουσία διαδικασία διεπιστημονικής αξιολόγησης και εισήγησης κατάλληλου εκπαιδευτικού πλαισίου.
1. Το θεσμικό πλαίσιο
Η νομοθεσία της Ειδικής Αγωγής είναι πολυεπίπεδη και έχει δεχθεί διαδοχικές τροποποιήσεις. Τα κείμενα που πρέπει να έχει υπόψη του κάθε στέλεχος, εκπαιδευτικός ή γονέας είναι τα ακόλουθα.
| Νομοθέτημα | Τι ρυθμίζει |
|---|---|
| ν. 3699/2008 (Α΄ 199) | Ο θεμελιώδης νόμος της Ε.Α.Ε. Το άρθρο 8 ορίζει τις Σ.Μ.Ε.Α.Ε., τη δομή των τάξεων, τα ηλικιακά όρια και τον αριθμό μαθητών ανά τμήμα. Το άρθρο 6 ρυθμίζει τη φοίτηση. |
| ν. 4186/2013 (Α΄ 193), άρθρο 28 | Τροποποιήσεις στη δομή των Σ.Μ.Ε.Α.Ε. και εξουσιοδοτικές διατάξεις για τα ωρολόγια προγράμματα. |
| ν. 4415/2016 (Α΄ 159), άρθρο 48 | Θεσμοθέτηση των ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. (Ενιαία Ειδικά Επαγγελματικά Γυμνάσια-Λύκεια). |
| ν. 4452/2017 (Α΄ 17), άρθρο 11 | Αριθμός μαθητών με αναπηρία ανά τμήμα στη γενική εκπαίδευση, τροποποιήσεις του άρθρου 8 του ν. 3699/2008. |
| ν. 4547/2018 (Α΄ 102) | Αναδιοργάνωση των δομών υποστήριξης (ΚΕ.Σ.Υ., Σ.Δ.Ε.Υ.). |
| ν. 4559/2018 (Α΄ 142), άρθρο 26 | Νεότερες τροποποιήσεις του άρθρου 8 του ν. 3699/2008. |
| ν. 4610/2019 (Α΄ 70) | Ρυθμίσεις για ωρολόγια προγράμματα και αριθμό μαθητών ανά τμήμα. |
| ν. 4823/2021 (Α΄ 136) | Μετονομασία και αναδιάρθρωση σε ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ., σύσταση Ε.Δ.Υ. και Σ.Δ.Ε.Υ., Σύμβουλοι Εκπαίδευσης Ε.Α.Ε. |
| ν. 5224/2025 | Ενίσχυση στελέχωσης: νέες οργανικές θέσεις Ε.Ε.Π. σε ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. και για τις Ε.Δ.Υ., ρυθμίσεις για Παράλληλη Στήριξη και Σχολικούς Νοσηλευτές, με ισχύ από 1.9.2025. |
| Υ.Α. ΦΕΚ Β΄ 5130/10-9-2024, άρθρο 9 | Εγγραφές, μετεγγραφές και φοίτηση στις Σ.Μ.Ε.Α.Ε. Δευτεροβάθμιας. Το κρίσιμο κείμενο για τη διαδικασία. |
| Υ.Α. 44101/Δ3 (ΦΕΚ Β΄ 2111/2026) | Νέο Ωρολόγιο Πρόγραμμα Γυμνασίου Ε.Α.Ε., ισχύς από το 2026-2027. |
| Υ.Α. 43941/Δ3 (ΦΕΚ Β΄ 2133/2026) | Νέο Ωρολόγιο Πρόγραμμα Λυκείου Ε.Α.Ε., ισχύς από το 2026-2027. |
| ν. 3794/2009, άρθρο 35 | Εισαγωγή στην τριτοβάθμια χωρίς εξετάσεις (κατηγορία 5%, σοβαρές παθήσεις). |
Προσοχή στη διαχρονική ορολογία: όπου στις παλαιότερες διατάξεις του ν. 3699/2008 αναφέρεται «ΚΕ.Δ.Δ.Υ.» ή «ΚΕ.Σ.Υ.», νοείται πλέον ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Ομοίως, όπου γίνεται λόγος για «γνωμάτευση», το ισχύον κείμενο μιλά για Αξιολογική Έκθεση.
2. Ο χάρτης των δομών της δευτεροβάθμιας Ειδικής Αγωγής
| Δομή | Τάξεις | Ηλικιακό όριο | Τίτλος αποφοίτησης |
|---|---|---|---|
| Γυμνάσιο Ε.Α.Ε. | Προκαταρκτική, Α΄, Β΄, Γ΄ | Φοίτηση μέχρι το 19ο έτος | Απολυτήριο Γυμνασίου, ισότιμο |
| Λύκειο Ε.Α.Ε. | Προκαταρκτική, Α΄, Β΄, Γ΄ | Κατά τις γενικές διατάξεις | Απολυτήριο Λυκείου, ισότιμο ΓΕ.Λ. |
| ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. | Α΄ έως Δ΄ Γυμνασίου και Α΄ έως Δ΄ Λυκείου | Πρώτη εγγραφή έως το 16ο έτος | Απολυτήριο Λυκείου ισότιμο ΓΕ.Λ. και Πτυχίο ειδικότητας επιπέδου 4 |
| Ε.Ε.Ε.ΕΚ. | Α΄ έως ΣΤ΄ | Εγγραφή έως το 16ο έτος | Καλύπτει την υποχρεωτικότητα της δευτεροβάθμιας |
Η κρίσιμη διάκριση: τα Γυμνάσια και Λύκεια Ε.Α.Ε. ακολουθούν ακαδημαϊκή πορεία με προσαρμογές, ενώ τα ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. συνδυάζουν ακαδημαϊκή και επαγγελματική εκπαίδευση με στόχο τη μετάβαση σε μεταλυκειακές δομές ή σε ανεξάρτητη και εποπτευόμενη εργασία. Τα Ε.Ε.Ε.ΕΚ. απευθύνονται σε μαθητές που δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν ακαδημαϊκό πρόγραμμα γυμνασίου.
3. Πότε επιλέγεται η αυτοτελής Σ.Μ.Ε.Α.Ε.
Ο νόμος θέτει σαφή ιεραρχία πλαισίων. Η φοίτηση σε αυτοτελή Σ.Μ.Ε.Α.Ε. δεν είναι η πρώτη επιλογή, αλλά η λύση όταν η φοίτηση του μαθητή με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες καθίσταται ιδιαίτερα δύσκολη στα σχολεία του κοινού εκπαιδευτικού προγράμματος ή στα Τμήματα Ένταξης.
- Γενική τάξη με προσαρμογές και εξατομικευμένη υποστήριξη
- Γενική τάξη με Παράλληλη Στήριξη (εκπαιδευτικός Ε.Α.Ε., Ε.Β.Π. ή Σχολικός Νοσηλευτής)
- Τμήμα Ένταξης εντός του γενικού σχολείου
- Αυτοτελής Σ.Μ.Ε.Α.Ε.: Ειδικό Γυμνάσιο ή Λύκειο, ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ., Ε.Ε.Ε.ΕΚ.
- Σχολεία και τμήματα σε νοσοκομεία, κέντρα αποκατάστασης, ιδρύματα, κατ' οίκον διδασκαλία
Η αρχή της λιγότερο περιοριστικής τοποθέτησης είναι το πνεύμα της ενταξιακής εκπαίδευσης και οφείλει να διαπερνά κάθε εισήγηση ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ.
4. Η διαδικασία ένταξης βήμα βήμα
Η αρμοδιότητα ανήκει στα ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. (Κέντρα Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης), με τη συνδρομή των Ε.Δ.Υ. (Επιτροπές Διεπιστημονικής Υποστήριξης) που λειτουργούν εντός των σχολικών μονάδων στο πλαίσιο των Σ.Δ.Ε.Υ. Τα ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. εκδίδουν Αξιολογικές Εκθέσεις για φοίτηση σε εκπαιδευτικές δομές για άτομα που δεν έχουν υπερβεί το 30ό έτος της ηλικίας τους.
Τα έξι βήματα
Βήμα 1. Ανίχνευση και ενδοσχολική υποστήριξη. Ο σύλλογος διδασκόντων ή η οικογένεια εντοπίζει δυσκολίες. Η Ε.Δ.Υ. του σχολείου παρεμβαίνει πρώτη με βραχυχρόνιο πρόγραμμα υποστήριξης.
Βήμα 2. Παραπομπή στο ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Αν οι ενδοσχολικές παρεμβάσεις δεν επαρκούν, υποβάλλεται αίτηση για διεπιστημονική αξιολόγηση.
Βήμα 3. Διεπιστημονική αξιολόγηση. Συμμετέχουν εκπαιδευτικοί Ε.Α.Ε., ψυχολόγος (ΠΕ23), κοινωνικός λειτουργός (ΠΕ30) και, κατά περίπτωση, λογοθεραπευτής (ΠΕ21), εργοθεραπευτής (ΠΕ29), φυσιοθεραπευτής (ΠΕ28) και άλλες ειδικότητες.
Βήμα 4. Αξιολογική Έκθεση. Περιλαμβάνει την εισήγηση για το κατάλληλο εκπαιδευτικό πλαίσιο, τις απαιτούμενες προσαρμογές, τον τρόπο εξέτασης (προφορικά ή γραπτά) και τον χρόνο επαναξιολόγησης.
Βήμα 5. Πρόγραμμα μετάβασης. Για τους μαθητές της ΣΤ΄ τάξης Ειδικού Δημοτικού Σχολείου υλοποιούνται υποχρεωτικά προγράμματα μετάβασης, σε συνεργασία με γονείς, κηδεμόνες και το οικείο ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ., ώστε ο μαθητής να γνωρίσει το νέο πλαίσιο και να ενταχθεί ομαλά. Ολοκληρώνονται έως τη λήξη του διδακτικού έτους.
Βήμα 6. Εγγραφή.
5. Εγγραφές και μετεγγραφές
Υ.Α. ΦΕΚ Β΄ 5130/10-9-2024, άρθρο 9
Γυμνάσιο Ε.Α.Ε.
Απόφοιτοι δημοτικού με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μπορούν να εγγράφονται απευθείας στην Α΄ τάξη, ύστερα από Αξιολογική Έκθεση ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Η Προκαταρκτική τάξη δεν είναι υποχρεωτική, λειτουργεί ως τάξη γεφύρωσης όπου κρίνεται αναγκαία.
Λύκειο Ε.Α.Ε.
Απόφοιτοι γυμνασίου εγγράφονται απευθείας στην Α΄ τάξη με Αξιολογική Έκθεση ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Οι εγγραφές γίνονται από τους γονείς και κηδεμόνες εντός του Ιουνίου του προηγούμενου σχολικού έτους και ολοκληρώνονται με την παραλαβή του απολυτηρίου Γυμνασίου.
Κατ' εξαίρεση εγγραφές τον Σεπτέμβριο
Επιτρέπονται σε λειτουργούντα τμήματα, μέχρι την έναρξη των μαθημάτων, για:
- μαθητές που παραπέμφθηκαν στην εξεταστική περίοδο Σεπτεμβρίου
- αποφοίτους Λυκείου Ε.Α.Ε. που επιθυμούν εγγραφή σε Λύκειο ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. για απόκτηση πτυχίου ειδικότητας και συμμετείχαν στις Πανελλαδικές του προηγούμενου έτους
- λόγους ανωτέρας βίας, ιδίως υγείας και σοβαρούς οικογενειακούς λόγους
Υποχρεώσεις της διοίκησης
- Οι γονείς καταθέτουν στον Διευθυντή του Ειδικού Δημοτικού, έως τη λήξη του διδακτικού έτους, δικαιολογητικά μόνιμης κατοικίας και δηλώνουν τη σχολική μονάδα Δευτεροβάθμιας.
- Ο Διευθυντής αποστέλλει υπηρεσιακά και επί αποδείξει τους απολυτήριους τίτλους στις μονάδες Δευτεροβάθμιας.
- Αν η εγγραφή δεν ολοκληρωθεί, ενεργοποιείται ο μηχανισμός της παρ. 3 του άρθρου 2 του ν. 1566/1985, με ενημέρωση της Περιφερειακής Διεύθυνσης και συνδρομή αρχών ή κοινωνικών υπηρεσιών.
Μετεγγραφές
Εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις και επιπλέον απαιτείται Αξιολογική Έκθεση ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Η ένταξη σε τάξη ρυθμίζεται από το άρθρο 19 της ίδιας Υπουργικής Απόφασης.
6. Αριθμός μαθητών ανά τμήμα
| Δομή | Ελάχιστος | Ανώτατος | Εξαιρετικές περιπτώσεις |
|---|---|---|---|
| Γυμνάσιο και Λύκειο Ε.Α.Ε. | 5 | 9 | έως 3 |
| ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. (γενικής παιδείας, τομέα, ειδικότητας) | 5 | 9 | έως 3 |
| Ε.Ε.Ε.ΕΚ. | 4 | 7 | έως 3 |
| Ειδικό Νηπιαγωγείο και Δημοτικό | 4 | 7 | έως 3 |
Η μείωση αποφασίζεται από τον Περιφερειακό Διευθυντή Εκπαίδευσης, ύστερα από εισήγηση του Διευθυντή Εκπαίδευσης, ο οποίος λαμβάνει υπόψη απόφαση του συλλόγου διδασκόντων, γνώμη του ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. και του αρμόδιου Συμβούλου Εκπαίδευσης Ε.Α.Ε.
7. Τα νέα Ωρολόγια Προγράμματα από το 2026-2027
Με τις Υ.Α. 44101/Δ3 (ΦΕΚ Β΄ 2111/2026) και 43941/Δ3 (ΦΕΚ Β΄ 2133/2026), που εκδόθηκαν στις 7 Απριλίου 2026 μετά την υπ' αρ. 13/26-02-2026 Πράξη του Δ.Σ. του Ι.Ε.Π., καθορίζονται τα νέα ωρολόγια προγράμματα. Ισχύουν από το σχολικό έτος 2026-2027 και καταργούν τις προηγούμενες αποφάσεις (Β΄ 4704/2025 για το Γυμνάσιο, Β΄ 5618/2023 για το Λύκειο).
Γυμνάσιο Ε.Α.Ε.: Προκαταρκτική Τάξη
| Μάθημα | Ώρες |
|---|---|
| Νέα Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία | 15 |
| Μαθηματικά | 5 |
| Νοηματική Γλώσσα για κωφούς και βαρήκοους ή εναλλακτικές μορφές επικοινωνίας για κινητικά ανάπηρους μαθητές μέσω Η/Υ | 4 |
| Φυσική Αγωγή | 2 |
| Καλλιτεχνική Παιδεία (Καλλιτεχνικά ή Μουσική ή Θεατρική Παιδεία) | 2 |
| Υποσύνολο | 28 |
| Υποστηρικτικές | 4 |
| Εργαστήρια Δεξιοτήτων | 2 |
| ΣΥΝΟΛΟ | 34 |
Γυμνάσιο Ε.Α.Ε.: Τάξεις Α΄, Β΄, Γ΄
| Διδακτικό αντικείμενο | Α΄ | Β΄ | Γ΄ |
|---|---|---|---|
| Νεοελληνική Γλώσσα, Γλωσσική Διδασκαλία | 4 | 4 | 4 |
| Νεοελληνική Λογοτεχνία | 2 | 2 | 2 |
| Αρχαία Ελληνική Γλώσσα | 2 | 2 | 2 |
| Αρχαία Ελληνικά Κείμενα από Μετάφραση | 2 | 2 | 2 |
| Μαθηματικά | 4 | 4 | 4 |
| Φυσική | 1 | 2 | 2 |
| Χημεία | - | 1 | 1 |
| Βιολογία | 1 | 1 | 1 |
| Γεωλογία, Γεωγραφία | 1 | 2 | - |
| Ιστορία | 2 | 2 | 2 |
| Θρησκευτικά ή Ηθική * | 2 | 2 | 2 |
| Αγγλικά | 2 | 2 | 2 |
| Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή | - | 1 | 2 |
| Οικονομικά | - | - | 1 |
| Οικιακή Οικονομία | 2 | - | - |
| Φυσική Αγωγή | 2 | 2 | 2 |
| Τεχνολογία | 1 | 1 | 1 |
| Πληροφορική | 2 | 1 | 1 |
| Μουσική | 1 | 1 | 1 |
| Καλλιτεχνικά | 1 | 1 | 1 |
| Εργαστήρια Δεξιοτήτων | 2 | 1 | 1 |
| ΣΥΝΟΛΟ | 34 | 34 | 34 |
* Το μάθημα της Ηθικής διδάσκεται στους μαθητές και τις μαθήτριες που απαλλάσσονται από το μάθημα των Θρησκευτικών.
Δύο σημεία με ουσιαστική σημασία:
- Το πρόγραμμα δεν προβλέπει δεύτερη ξένη γλώσσα στο Γυμνάσιο Ε.Α.Ε., σε αντίθεση με το γενικό Γυμνάσιο.
- Τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων διατηρούνται σε όλες τις τάξεις.
Λύκειο Ε.Α.Ε.: Προκαταρκτική Τάξη
| Μάθημα | Ώρες |
|---|---|
| Νέα Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία | 14 |
| Μαθηματικά | 5 |
| Φυσική | 3 |
| Χημεία | 2 |
| Φυσική Αγωγή | 2 |
| Καλλιτεχνική Παιδεία | 2 |
| Υποσύνολο | 28 |
| Υποστηρικτικές | 4 |
| ΣΥΝΟΛΟ | 32 |
Λύκειο Ε.Α.Ε.: Α΄ Τάξη, σύνολο 32 ώρες
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία 4, Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία 5, Θρησκευτικά ή Ηθική 2, Ιστορία 2, Άλγεβρα 2, Γεωμετρία 2, Αγγλικά 2, δεύτερη ξένη γλώσσα (Γαλλικά ή Γερμανικά) 1, Φυσική 2, Χημεία 2, Βιολογία 2, Φυσική Αγωγή 2, Πολιτική Παιδεία 2, Εφαρμογές Πληροφορικής 2.
Λύκειο Ε.Α.Ε.: Β΄ Τάξη, σύνολο 32 ώρες
Γενική Παιδεία (27 ώρες): Αρχαία 2, Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία 5, Άλγεβρα 2, Γεωμετρία 1, Φυσική 2, Χημεία 2, Βιολογία 1, Εισαγωγή στις Αρχές της Επιστήμης των Η/Υ 2, Ιστορία 2, Φιλοσοφία 1, Θρησκευτικά ή Ηθική 1, Αγγλικά 2, δεύτερη ξένη γλώσσα 1, Φυσική Αγωγή 3.
Ομάδες Προσανατολισμού (5 ώρες): Ανθρωπιστικών Σπουδών, Αρχαία 3 και Λατινικά 2. Θετικών Σπουδών, Φυσική 2 και Μαθηματικά 3.
Λύκειο Ε.Α.Ε.: Γ΄ Τάξη, σύνολο 34 ώρες
Γενική Παιδεία (16 ώρες): Θρησκευτικά ή Ηθική 1, Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία 6 (5 ώρες κυρίως μάθημα και 1 ώρα επίλυση αποριών, ανακεφαλαίωση), Ιστορία 2 για όσους επιλέγουν Θετικών και Υγείας ή Οικονομίας και Πληροφορικής, Μαθηματικά 2 για όσους επιλέγουν Ανθρωπιστικών, Αγγλικά 2, Φυσική Αγωγή 3.
| Ομάδα Προσανατολισμού (18 ώρες, 6 ώρες ανά μάθημα) | Μαθήματα |
|---|---|
| Ανθρωπιστικών Σπουδών | Αρχαία Ελληνικά, Ιστορία, Λατινικά |
| Θετικών Σπουδών και Σπουδών Υγείας | Μαθηματικά (2ο Ε.Π.) ή Βιολογία (3ο Ε.Π.), Φυσική, Χημεία |
| Σπουδών Οικονομίας και Πληροφορικής | Μαθηματικά, Πληροφορική, Οικονομία |
Το κρίσιμο συμπέρασμα: η δομή της Γ΄ τάξης του Λυκείου Ε.Α.Ε. είναι πλήρως εναρμονισμένη με το ΓΕ.Λ. ως προς τις Ομάδες Προσανατολισμού και τα Επιστημονικά Πεδία. Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια, είναι η θεσμική προϋπόθεση ώστε οι απόφοιτοι να συμμετέχουν κανονικά στις Πανελλαδικές Εξετάσεις.
8. Το Εξατομικευμένο Πρόγραμμα Εκπαίδευσης
Πέρα από το ωρολόγιο πρόγραμμα, σε κάθε μαθητή Σ.Μ.Ε.Α.Ε. εκπονείται Εξατομικευμένο Πρόγραμμα Εκπαίδευσης (Ε.Π.Ε.). Στα ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. και στα Ε.Ε.Ε.ΕΚ. ορίζεται ρητά στον νόμο ως υποχρεωτικό για όλους τους μαθητές.
Το Ε.Π.Ε. συντάσσεται από τον σύλλογο διδασκόντων σε συνεργασία με το Ε.Ε.Π. και την Ε.Δ.Υ. ή το ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. και περιλαμβάνει στόχους ανά γνωστικό αντικείμενο, μεθόδους διδασκαλίας, προσαρμογές υλικού, υποστηρικτική τεχνολογία, κριτήρια αξιολόγησης και χρονοδιάγραμμα επανεξέτασης.
Επιπλέον, στα σχολεία Ε.Α.Ε. εφαρμόζονται ειδικά προσαρμοσμένα αναλυτικά και διδακτικά προγράμματα, ενώ στο πρόγραμμα των Γυμνασίων και Λυκείων Ε.Α.Ε. μπορεί να περιλαμβάνονται και μαθήματα τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (άρθρο 8 παρ. 2 του ν. 3699/2008).
9. Εξετάσεις και αξιολόγηση
Ενδοσχολική αξιολόγηση
Το σχολικό και διδακτικό έτος των Σ.Μ.Ε.Α.Ε. ταυτίζεται με εκείνο των αντίστοιχων σχολείων γενικής εκπαίδευσης. Κατά συνέπεια εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις αξιολόγησης (π.δ. 126/2016 για το Γυμνάσιο, π.δ. 46/2016 και οι νεότερες ρυθμίσεις για το ΓΕ.Λ.), προσαρμοσμένες στις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες κάθε μαθητή, όπως αποτυπώνονται στην Αξιολογική Έκθεση και στο Ε.Π.Ε.
Οι βασικές προσαρμογές είναι:
- Προφορική εξέταση αντί γραπτής, όπου το ορίζει η Αξιολογική Έκθεση του ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ.
- Παράταση χρόνου εξέτασης
- Εξέταση σε ξεχωριστή αίθουσα
- Προσαρμοσμένο υλικό: μεγέθυνση, Braille, ηλεκτρονική μορφή, χρήση Η/Υ
- Παρουσία διερμηνέα Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας
Η αρχή είναι σαφής: η προσαρμογή αφορά τον τρόπο εξέτασης, όχι το επίπεδο απαιτήσεων. Ο τίτλος που χορηγείται είναι ισότιμος.
Ειδικά για τα Ε.Ε.Ε.ΕΚ.
Η φοίτηση χαρακτηρίζεται επαρκής ή ανεπαρκής από τον σύλλογο διδασκόντων, ο οποίος αποφασίζει κατά περίπτωση και ανεξάρτητα από τον αριθμό απουσιών, συνυπολογίζοντας την κατάκτηση των διδακτικών στόχων και τις ιδιαιτερότητες κάθε μαθητή. Κάθε διδακτικό έτος αποτελείται από δύο τετράμηνα.
Πανελλαδικές Εξετάσεις
Οι απόφοιτοι Λυκείου Ε.Α.Ε. έχουν πλήρες δικαίωμα πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, μέσω τριών διαδρομών.
α) Κανονική συμμετοχή με προσαρμογές. Οι υποψήφιοι με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες εξετάζονται προφορικά ή γραπτά, όπως ορίζει η Αξιολογική Έκθεση του ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ., στην οποία πρέπει να αναγράφεται ρητά η δυσκολία, ο τρόπος εξέτασης και ο χρόνος επαναξιολόγησης. Ενδεικτικά, εξετάζονται γραπτά σε ξεχωριστή αίθουσα με δυνατότητα παράτασης χρόνου οι υποψήφιοι με σοβαρά προβλήματα ακοής σε ποσοστό 67% και άνω, με προβλήματα λόγου και ομιλίας (δυσαρθρία, τραυλισμός) και με επιληψία.
β) Κατηγορία 5%, εισαγωγή χωρίς εξετάσεις. Αφορά υποψηφίους που πάσχουν από σοβαρές παθήσεις, πιστοποιημένες από τις ειδικές επταμελείς επιτροπές νοσοκομείων του ν. 3794/2009. Υποβάλλουν ξεχωριστό μηχανογραφικό δελτίο και εισάγονται με κριτήριο τον βαθμό του απολυτηρίου τους. Αν το επιθυμούν, μπορούν παράλληλα να υποβάλουν Αίτηση-Δήλωση και να συμμετάσχουν κανονικά στις Πανελλαδικές.
Κρίσιμη διάκριση: οι δύο κατηγορίες είναι θεσμικά ανεξάρτητες. Η προφορική εξέταση λόγω ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών δεν συνδέεται με κανένα τρόπο με το 5% των σοβαρών παθήσεων. Πρόκειται για διαφορετικά νομικά καθεστώτα, με διαφορετικά πιστοποιητικά και διαφορετικές διαδικασίες.
γ) Μέσω ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. Όσοι φοίτησαν επί τέσσερα πλήρη σχολικά έτη στο τετραετές Λύκειο του ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. έχουν δικαίωμα πρόσβασης στην τριτοβάθμια μέσω των ειδικών διατάξεων για τους υποψηφίους των Ημερήσιων ΕΠΑ.Λ.
10. Οι εκπαιδευτικοί και το προσωπικό
Εκπαιδευτικό Προσωπικό
Στα Γυμνάσια και Λύκεια Ε.Α.Ε. υπηρετούν εκπαιδευτικοί των κλάδων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (ΠΕ01 έως ΠΕ11, ΠΕ80 έως ΠΕ90 και άλλοι) που διαθέτουν εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Η εξειδίκευση τεκμηριώνεται κυρίως με:
- Διδακτορικό ή Μεταπτυχιακό τίτλο στην Ε.Α.Ε. ή στη Σχολική Ψυχολογία, με βεβαίωση συνάφειας
- Πτυχίο τμήματος Ε.Α.Ε.
- Σεμινάριο ετήσιας επιμόρφωσης στην Ε.Α.Ε. διάρκειας τουλάχιστον 400 ωρών από αναγνωρισμένο φορέα
- Διδακτική προϋπηρεσία σε δομές Ε.Α.Ε., όπως εξειδικεύεται στις εκάστοτε προκηρύξεις ΑΣΕΠ
- Πιστοποιημένη γνώση Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας ή Braille, για τις αντίστοιχες δομές
Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό
| Κλάδος | Ειδικότητα |
|---|---|
| ΠΕ21 | Θεραπευτών Λόγου |
| ΠΕ22 | Επαγγελματικών Συμβούλων |
| ΠΕ23 | Ψυχολόγων |
| ΠΕ24 | Παιδοψυχιάτρων |
| ΠΕ25 | Σχολικών Νοσηλευτών |
| ΠΕ28 | Φυσιοθεραπευτών |
| ΠΕ29 | Εργασιοθεραπευτών και Εργοθεραπευτών |
| ΠΕ30 | Κοινωνικών Λειτουργών |
| ΠΕ31 | Εξειδικευμένων στον επαγγελματικό προσανατολισμό τυφλών, στην κινητικότητα και τις δεξιότητες καθημερινής διαβίωσης τυφλών, στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα |
| ΠΕ35 | Παιδιάτρων και Νευρολόγων με ειδίκευση στην παιδονευρολογία |
| ΠΕ36 | Μουσικοθεραπευτών |
| ΔΕ01 | Ειδικό Βοηθητικό Προσωπικό, υποστήριξη στην αυτοεξυπηρέτηση, τη μετακίνηση και τη σίτιση |
Τι άλλαξε στη στελέχωση
Με τον ν. 5224/2025 δημιουργήθηκαν 538 νέες οργανικές θέσεις Ε.Ε.Π. στα ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. και 1.200 θέσεις, 600 Ψυχολόγων και 600 Κοινωνικών Λειτουργών, για τη στελέχωση των Ε.Δ.Υ. στα σχολεία, με ισχύ από την 1η Σεπτεμβρίου 2025. Προβλέπονται επίσης σαφείς προϋποθέσεις παροχής Σχολικού Νοσηλευτή και δυνατότητα υποστήριξης μαθητών σε όμορες σχολικές μονάδες. Η ενίσχυση των ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. συνεχίστηκε από τη σχολική χρονιά 2025-2026 με τη σύσταση 700 οργανικών θέσεων εκπαιδευτικών με εξειδίκευση στην Ε.Α.Ε.
Η συζήτηση παραμένει ανοιχτή. Συνδικαλιστικοί φορείς επισημαίνουν ότι η δημιουργία των νέων οργανικών θέσεων στην Ειδική Αγωγή συνοδεύτηκε από ισάριθμες καταργήσεις οργανικών θέσεων στη Γενική Αγωγή, σε κλάδους νηπιαγωγών, δασκάλων, φιλολόγων, μαθηματικών και θεολόγων, και υποστηρίζουν ότι η ανακατανομή δεν καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες, με τη χρόνια υποστελέχωση των ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. να οδηγεί σε καθυστερήσεις αξιολογήσεων. Το Υπουργείο Παιδείας προβάλλει από την πλευρά του τη μαζική ίδρυση Τμημάτων Ένταξης, τη δημιουργία νέων Σ.Μ.Ε.Α.Ε. και την ανάπτυξη επιπλέον τομέων και ειδικοτήτων στα ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ.
11. Οι υποστηρικτικές δομές γύρω από το σχολείο
- ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ.: διεπιστημονική αξιολόγηση, Αξιολογικές Εκθέσεις, συμβουλευτική γονέων και εκπαιδευτικών, εισήγηση πλαισίου φοίτησης.
- Ε.Δ.Υ.: επιτροπές εντός των σχολικών μονάδων, πρώτη γραμμή ανίχνευσης και βραχυχρόνιας υποστήριξης χωρίς αναμονή για διάγνωση.
- Σ.Δ.Ε.Υ.: δίκτυα σχολείων με κέντρο στήριξης μια Σ.Μ.Ε.Α.Ε., που συντονίζουν τις Ε.Δ.Υ. Έχει προβλεφθεί η δημιουργία 600 νέων Σ.Δ.Ε.Υ.
- Σύμβουλοι Εκπαίδευσης Ε.Α.Ε.: επιστημονική και παιδαγωγική καθοδήγηση, ν. 4823/2021.
- Μεταφορά μαθητών: ρυθμίζεται στο άρθρο 8 παρ. 6 του ν. 3699/2008, με κοινά δρομολόγια σχολικών λεωφορείων της Ενιαίας Σχολικής Επιτροπής ή μισθωμένα μεταφορικά μέσα. Επιτρέπεται αγορά ή μίσθωση λεωφορείων εξειδικευμένων προδιαγραφών και προβλέπονται θέσεις οδηγών και συνοδών.
12. Μετά το Ειδικό Λύκειο: οι διαδρομές
| Αφετηρία | Δυνατές συνέχειες |
|---|---|
| Απολυτήριο Γυμνασίου Ε.Α.Ε. | Λύκειο Ε.Α.Ε., ΓΕ.Λ. ημερήσιο ή εσπερινό, ΕΠΑ.Λ., Λύκειο ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. |
| Απολυτήριο Γυμνασίου ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. (Δ΄ τάξη) | Α΄ Λυκείου ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ., Α΄ ΓΕ.Λ., Α΄ Ειδικού Λυκείου, Α΄ ΕΠΑ.Λ., Α΄ Εσπερινού ΕΠΑ.Λ., Δ.Γ.Ε.Κ. ενηλίκων αποφοίτων υποχρεωτικής εκπαίδευσης |
| Απολυτήριο Λυκείου Ε.Α.Ε. | Τριτοβάθμια μέσω Πανελλαδικών ή της κατηγορίας 5%, Σ.Α.Ε.Κ., Λύκειο ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. για πτυχίο ειδικότητας |
| Απόφοιτοι ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. (Δ΄ Λυκείου) | Απολυτήριο ισότιμο ΓΕ.Λ. και Πτυχίο ειδικότητας επιπέδου 4, πρόσβαση στην τριτοβάθμια μέσω των διατάξεων για τα Ημερήσια ΕΠΑ.Λ. |
| Απόφοιτοι Ε.Ε.Ε.ΕΚ. | Δ.Γ.Ε.Κ. ενηλίκων αποφοίτων υποχρεωτικής εκπαίδευσης, κατόπιν Αξιολογικής Έκθεσης ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. |
Δύο σημαντικοί περιορισμοί: μαθητές που έχουν ολοκληρώσει την υποχρεωτική εκπαίδευση σε δομή γενικής ή ειδικής εκπαίδευσης δεν μπορούν να εγγραφούν ή να επανεγγραφούν σε Ε.Ε.Ε.ΕΚ., ούτε στην ίδια ούτε σε άλλη ειδικότητα. Κάθε απόφοιτος ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.-Λ. μπορεί να επανεγγραφεί και να φοιτήσει σε ένα μόνο ακόμη πρόγραμμα ειδικότητας, ύστερα από Αξιολογική Έκθεση ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. που λαμβάνει υπόψη την αξιολόγηση του συλλόγου διδασκόντων.
13. Δέκα σημεία που πρέπει να θυμάται κάθε γονέας και εκπαιδευτικός
- Δεν υπάρχουν εξετάσεις εισαγωγής, μόνο Αξιολογική Έκθεση ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ.
- Οι τίτλοι είναι απολύτως ισότιμοι με εκείνους της γενικής εκπαίδευσης.
- Η Προκαταρκτική τάξη δεν είναι υποχρεωτική, υπάρχει δυνατότητα απευθείας εγγραφής στην Α΄.
- Οι εγγραφές στα Λύκεια γίνονται τον Ιούνιο, όχι τον Σεπτέμβριο.
- Το πρόγραμμα μετάβασης από τη ΣΤ΄ Ειδικού Δημοτικού είναι υποχρέωση της υπηρεσίας.
- Τα τμήματα είναι ολιγομελή, 5 έως 9 μαθητές στο Γυμνάσιο και το Λύκειο Ε.Α.Ε.
- Το Ε.Π.Ε. είναι το πραγματικό πρόγραμμα σπουδών του κάθε παιδιού.
- Ο τρόπος εξέτασης στις Πανελλαδικές καθορίζεται από την Αξιολογική Έκθεση, φροντίστε να αναγράφεται ρητά.
- Το 5% των σοβαρών παθήσεων είναι διαφορετικό καθεστώς από τις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
- Από το 2026-2027 ισχύουν νέα ωρολόγια προγράμματα, ΦΕΚ Β΄ 2111 και Β΄ 2133/2026.
14. Ανοιχτά ζητήματα
- Χρόνοι αναμονής στα ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Παιδιά φτάνουν σε αποφοίτηση χωρίς Αξιολογική Έκθεση, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις προσαρμογές στις εξετάσεις.
- Γεωγραφική ανισοκατανομή. Σε πολλές περιφερειακές ενότητες δεν λειτουργεί Λύκειο Ε.Α.Ε., με αποτέλεσμα οικογένειες να επιλέγουν μεταξύ μετακόμισης και ακατάλληλου πλαισίου.
- Καθυστερήσεις προσλήψεων αναπληρωτών, ιδίως Ε.Ε.Π. και Ε.Β.Π., που αφήνουν τμήματα ακάλυπτα τους πρώτους μήνες.
- Μεταφορά μαθητών, με ετήσια επανάληψη των ίδιων διαγωνιστικών εμπλοκών.
- Μετάβαση στην ενήλικη ζωή. Οι δομές μετά το σχολείο, υποστηριζόμενη απασχόληση και ημιαυτόνομη διαβίωση, παραμένουν αποσπασματικές.
Θεσμικές παραπομπές
- ν. 3699/2008 (Α΄ 199), ιδίως άρθρα 6 και 8, όπως ισχύει
- ν. 4186/2013 (Α΄ 193), ν. 4415/2016 (Α΄ 159), ν. 4452/2017 (Α΄ 17), ν. 4547/2018 (Α΄ 102), ν. 4559/2018 (Α΄ 142), ν. 4610/2019 (Α΄ 70), ν. 4823/2021 (Α΄ 136), ν. 5224/2025
- ν. 3794/2009, άρθρο 35, εισαγωγή χωρίς εξετάσεις για την κατηγορία 5%
- Υ.Α. ΦΕΚ Β΄ 5130/10-9-2024, άρθρα 8, 9 και 19
- Υ.Α. 44101/Δ3, ΦΕΚ Β΄ 2111/2026, Ωρολόγιο Πρόγραμμα Γυμνασίου Ε.Α.Ε.
- Υ.Α. 43941/Δ3, ΦΕΚ Β΄ 2133/2026, Ωρολόγιο Πρόγραμμα Λυκείου Ε.Α.Ε.
- π.δ. 126/2016 και ισχύουσες διατάξεις αξιολόγησης ΓΕ.Λ.
- Εγκύκλιοι Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. για την εξέταση υποψηφίων με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στις Πανελλαδικές Εξετάσεις
Το άρθρο αποτυπώνει το ισχύον πλαίσιο κατά τον χρόνο δημοσίευσης. Η νομοθεσία της Ειδικής Αγωγής τροποποιείται συχνά. Για κάθε συγκεκριμένη περίπτωση συνιστάται επικοινωνία με το οικείο ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. και τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.