O τρόπος διδασκαλίας του μαθήματος "Ηθική" στο Γυμνάσιο και στο ΓΕΛ

Με την υπ' αριθ. 108070/Δ2/13-08-2026 απόφαση της Υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Σοφίας Ζαχαράκη καθορίζεται, για πρώτη φορά με σαφή αριθμητικά και οργανωτικά κριτήρια, ο τρόπος διδασκαλίας του μαθήματος της Ηθικής στο Γυμνάσιο και στο Γενικό Λύκειο. Το μάθημα απευθύνεται αποκλειστικά στους μαθητές και στις μαθήτριες που έχουν απαλλαγεί από τα Θρησκευτικά και τίθεται σε ισχύ από το σχολικό έτος 2026-2027.

Η ρύθμιση δεν είναι μια απλή διοικητική διευκρίνιση. Εισάγει ένα ελάχιστο αριθμητικό κατώφλι δέκα (10) μαθητών ανά τάξη, ορίζει τρία διακριτά οργανωτικά σενάρια ανάλογα με τον αριθμό των τμημάτων και προβλέπει ρητά τι συμβαίνει όταν ο αριθμός αυτός δεν συμπληρώνεται. Στη συνέχεια αναλύουμε τι ακριβώς προβλέπεται, με αριθμητικά παραδείγματα για κάθε περίπτωση, και παραθέτουμε το πλήρες νομοθετικό πλαίσιο στο οποίο στηρίζεται.

Το κατώφλι των δέκα μαθητών

Η απόφαση θέτει μία προϋπόθεση που διατρέχει όλες τις επιμέρους περιπτώσεις: για να διδαχθεί η Ηθική πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον δέκα (10) μαθητές ή μαθήτριες απαλλαγμένοι/ες από τα Θρησκευτικά.

Περίπτωση Α: η τάξη λειτουργεί με ένα μόνο τμήμα

Όταν στην τάξη λειτουργεί ένα τμήμα, την ίδια διδακτική ώρα οι μαθητές/τριες διδάσκονται τα Θρησκευτικά και οι απαλλαγμένοι/ες διδάσκονται την Ηθική σε διακριτές αίθουσες.

Παράδειγμα

Α΄ Γυμνασίου με ένα τμήμα των 25 μαθητών, εκ των οποίων οι 11 απαλλαγμένοι. Την ώρα των Θρησκευτικών το τμήμα «σπάει»: οι 14 παραμένουν στην αίθουσα με τον θεολόγο, οι 11 μεταβαίνουν σε δεύτερη αίθουσα και διδάσκονται Ηθική. Τις υπόλοιπες ώρες το τμήμα λειτουργεί ενιαία. Απαιτούνται δηλαδή δύο αίθουσες και δύο εκπαιδευτικοί την ίδια ώρα.

Περίπτωση Β: πολλά τμήματα, με δυνατότητα συγκρότησης ξεχωριστού τμήματος

Αν ο αριθμός των απαλλασσομένων επιτρέπει τη συγκρότηση τμήματος ισοδύναμου με τα υπόλοιπα τμήματα της τάξης, συγκροτείται ξεχωριστό τμήμα στο οποίο διδάσκεται μόνο η Ηθική, ενώ οι υπόλοιποι μαθητές κατανέμονται εκ νέου με αλφαβητική σειρά, χωρίς να αυξάνεται ο συνολικός αριθμός των τμημάτων.

Παράδειγμα

Β΄ Λυκείου με 75 μαθητές σε 3 τμήματα των 25 και 24 απαλλαγμένους. Συγκροτείται το Β3 αποκλειστικά από τους 24 απαλλαγμένους, οι οποίοι διδάσκονται Ηθική αντί για Θρησκευτικά. Οι υπόλοιποι 51 ανακατανέμονται αλφαβητικά στα Β1 και Β2 (26 και 25 αντίστοιχα). Τα τμήματα παραμένουν τρία, δεν δημιουργείται τέταρτο. Εδώ δεν απαιτείται καμία διάσπαση τμήματος: το Β3 λειτουργεί ως κανονικό τμήμα σε όλα τα μαθήματα.

Περίπτωση Γ: πολλά τμήματα, χωρίς δυνατότητα ξεχωριστού τμήματος

Όταν δεν μπορεί να συγκροτηθεί ισοδύναμο τμήμα, οι απαλλασσόμενοι/ες εντάσσονται όλοι/ες στο τμήμα που έχει τους περισσότερους απαλλαγμένους και την ίδια διδακτική ώρα διδάσκονται Ηθική σε διακριτή αίθουσα. Μετά την ένταξη αυτή, οι υπόλοιποι μαθητές κατανέμονται με αλφαβητική σειρά σε όλα τα τμήματα.

Παράδειγμα

Γ΄ Γυμνασίου με 60 μαθητές σε 3 τμήματα των 20 και 12 απαλλαγμένους, κατανεμημένους ως εξής: Γ1: 6, Γ2: 4, Γ3: 2. Οι 12 δεν επαρκούν για ισοδύναμο τμήμα (θα απαιτούνταν περίπου 20). Συγκεντρώνονται επομένως όλοι στο Γ1, που είχε τους περισσότερους. Οι υπόλοιποι 48 κατανέμονται αλφαβητικά ώστε να προκύψει Γ1: 12 απαλλαγμένοι και 8 λοιποί, Γ2: 20, Γ3: 20. Την ώρα των Θρησκευτικών διασπάται μόνο το Γ1, ενώ τα Γ2 και Γ3 δεν επηρεάζονται.

Τι ισχύει όταν δεν συμπληρώνεται ο αριθμός

Αν δεν συγκεντρωθούν οι δέκα μαθητές ανά τάξη ή αν ο αριθμός συμπληρωθεί μετά την πέμπτη ημέρα από την έναρξη των μαθημάτων, εφαρμόζεται αναλογικά η περ. 3 του άρθρου 22 της υπό στοιχεία 102791/ΓΔ4/10-09-2024 Κ.Υ.Α. (Β΄ 5130).

Η διάταξη αυτή είναι η ισχύουσα ρύθμιση για την απαλλαγή από τα Θρησκευτικά και προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι:

• η αίτηση απαλλαγής υποβάλλεται εντός αποκλειστικής προθεσμίας που διαρκεί από την 1η Σεπτεμβρίου έως και την πέμπτη ημέρα μετά την έναρξη των μαθημάτων· εδώ κουμπώνει η προθεσμία της νέας απόφασης, η οποία δεν εισάγει νέο χρονικό όριο αλλά ευθυγραμμίζεται με το υφιστάμενο,
• ο Διευθυντής, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Διδασκόντων, αποφασίζει κατά περίπτωση για τον τρόπο υποχρεωτικής απασχόλησης των απαλλασσομένων, με σχετική πράξη στο Βιβλίο Πράξεων - ενδεικτικά, διαφορετικό διδακτικό αντικείμενο σε άλλο τμήμα της ίδιας τάξης ή ερευνητική δημιουργική δραστηριότητα,
• όταν η τάξη λειτουργεί με ένα μόνο τμήμα, οι μαθητές παρακολουθούν εκπαιδευτικό πρόγραμμα που καθορίζει ο Σύλλογος Διδασκόντων,
• οι απαλλασσόμενοι/ες δεν επιτρέπεται να περιφέρονται εντός ή εκτός της σχολικής μονάδας ούτε να απουσιάζουν αδικαιολόγητα.

Σημειώνεται ότι η Κ.Υ.Α. 102791/ΓΔ4/2024 έχει τροποποιηθεί τρεις φορές έως σήμερα - με τις υπό στοιχεία 110490/ΓΔ4/2024 (Β΄ 5435), 77971/ΓΔ4/2025 (Β΄ 3566) και 106126/ΓΔ4/2025 (Β΄ 4780) αποφάσεις. Καμία από αυτές, ωστόσο, δεν θίγει το άρθρο 22: οι τροποποιήσεις αφορούν τα άρθρα 1, 4, 8, 12, 19, 20, 21, 24, 29, 32 και το Παράρτημα Α του άρθρου 34. Η περ. 3 του άρθρου 22 παραμένει επομένως ως δημοσιεύθηκε αρχικά.

Ποιος θα διδάξει την Ηθική - η αντίφαση με τις αναθέσεις

Τρεις μήνες νωρίτερα, με την υπ' αριθ. 54058/Δ2/05-05-2026 απόφαση (ΦΕΚ Β΄ 2583/07-05-2026) «Αναθέσεις μαθημάτων Γυμνασίου και Γενικού Λυκείου», η ίδια Υπουργός είχε καθορίσει ποιοι εκπαιδευτικοί διδάσκουν το νέο μάθημα. Η απόφαση εκείνη στηρίχθηκε στην ίδια Πράξη 13/26-02-2026 του Δ.Σ. του Ι.Ε.Π. και ισχύει επίσης από το σχολικό έτος 2026-2027.

Η Α΄ ανάθεση δόθηκε δηλαδή στους Θεολόγους. Συνδυασμένη όμως με τον τρόπο διδασκαλίας που μόλις καθορίστηκε, η επιλογή αυτή γεννά ένα πρακτικό αδιέξοδο.

Ο ένας ΠΕ01 δεν μπορεί να είναι σε δύο αίθουσες

Στις Περιπτώσεις Α και Γ η απόφαση απαιτεί ρητά να διδάσκονται την ίδια διδακτική ώρα τα Θρησκευτικά και η Ηθική σε διακριτές αίθουσες. Στη συντριπτική πλειονότητα των σχολικών μονάδων υπηρετεί ένας μόνο Θεολόγος, ο οποίος εκείνη την ώρα βρίσκεται στην αίθουσα των Θρησκευτικών.

Το αποτέλεσμα είναι ότι στις δύο από τις τρεις οργανωτικές περιπτώσεις - και μάλιστα στις συχνότερες - η Α΄ ανάθεση παραμένει νομικά έγκυρη αλλά πρακτικά ανενεργή. Το μάθημα μετακυλίεται υποχρεωτικά στη Β΄ ανάθεση. Και επειδή εκπαιδευτικοί ΠΕ33 πρακτικά δεν υπηρετούν στα σχολεία και οι ΠΕ78 είναι περιορισμένοι, το μάθημα θα καταλήξει κατά κανόνα στον φιλόλογο ΠΕ02. Θεσπίζεται, με άλλα λόγια, μάθημα με Α΄ ανάθεση στους Θεολόγους το οποίο στην πράξη θα διδάσκεται από Φιλολόγους.

Πού λειτουργεί όντως η Α΄ ανάθεση

Μόνο στην Περίπτωση Β. Εκεί το τμήμα Ηθικής είναι αυτοτελές, οπότε το ωρολόγιο πρόγραμμα μπορεί να το τοποθετήσει σε διαφορετική ώρα από τα Θρησκευτικά των υπόλοιπων τμημάτων και ο ένας Θεολόγος τα καλύπτει διαδοχικά. Πρόκειται, όμως, για τη σπανιότερη περίπτωση, αφού προϋποθέτει απαλλασσόμενους σε αριθμό ισοδύναμο με ολόκληρο τμήμα.

Το ωρολόγιο ισοζύγιο

• Περίπτωση Β - ουδέτερη: το τμήμα Ηθικής δεν διδάσκεται Θρησκευτικά, άρα ο ΠΕ01 χάνει τόσες ώρες Θρησκευτικών όσες κερδίζει σε Ηθική. Το συνολικό ωρολόγιο φορτίο της μονάδας παραμένει αμετάβλητο.
• Περιπτώσεις Α και Γ - προσθετικές: τα Θρησκευτικά συνεχίζουν με όλες τους τις ώρες και προστίθενται ισάριθμες ώρες Ηθικής, τις οποίες οφείλει να καλύψει δεύτερος εκπαιδευτικός.

Πολλαπλασιαζόμενες με τον αριθμό των τάξεων που πληρούν το κατώφλι, οι ώρες αυτές συνιστούν νέα διδακτική ανάγκη. Αν ο φιλόλογος της μονάδας έχει ήδη πλήρες ωράριο, το ζήτημα λύνεται μόνο με υπερωριακή απασχόληση, με άντληση από όμορο σχολείο ή με λειτουργικό κενό. Σημειώνεται ότι και οι δύο αποφάσεις φέρουν τυπική βεβαίωση της Γ.Δ.Ο.Υ. ότι δεν προκαλείται δαπάνη - κάτι που ισχύει υπό την παραδοχή ότι οι ώρες απορροφώνται από υπολειπόμενα ωράρια ήδη υπηρετούντων εκπαιδευτικών.

Μια ασυμμετρία Γυμνασίου - Λυκείου

Θεωρητικά, ένα σχολείο θα μπορούσε να αντιστρέψει τους ρόλους: ο Θεολόγος στην Ηθική και ο Φιλόλογος στα Θρησκευτικά με Β΄ ανάθεση. Η λύση αυτή είναι διαθέσιμη μόνο στο Γυμνάσιο, όπου τα Θρησκευτικά έχουν Β΄ ανάθεση στους ΠΕ02. Στο Γενικό Λύκειο τα Θρησκευτικά ανατίθενται αποκλειστικά στους ΠΕ01, χωρίς καμία Β΄ ανάθεση σε καμία τάξη. Στα Λύκεια, επομένως, η αντιστροφή είναι νομικά αδύνατη και το αδιέξοδο απόλυτο: όπου η διδασκαλία είναι ταυτόχρονη, την Ηθική θα τη διδάξει αναγκαστικά εκπαιδευτικός Β΄ ανάθεσης.

Τρία ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά

Πρώτον, η γεωγραφία της εφαρμογής. Το κατώφλι των δέκα μαθητών ανά τάξη είναι εύκολα επιτεύξιμο σε μεγάλα αστικά σχολεία, αλλά δυσχερώς προσεγγίσιμο στα ολιγοθέσια και μικρά σχολεία της περιφέρειας και της νησιωτικής χώρας. Στην πράξη, το μάθημα κινδυνεύει να λειτουργήσει με άνιση γεωγραφική κατανομή.

Δεύτερον, η ανακατανομή των τμημάτων. Στην Περίπτωση Β η συγκρότηση ξεχωριστού τμήματος γίνεται με βάση τη δήλωση απαλλαγής, γεγονός που οδηγεί σε ομαδοποίηση μαθητών ανά θρησκευτική επιλογή. Πρόκειται για ζήτημα που έχει ήδη απασχολήσει τη νομολογία, τόσο του Συμβουλίου της Επικρατείας όσο και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, και προβλέψιμα θα επανατεθεί.

Τρίτον, ο ορισμός της «ισοδυναμίας». Η απόφαση προβλέπει τη συγκρότηση ξεχωριστού τμήματος όταν ο αριθμός των απαλλασσομένων «μπορεί να οδηγήσει στη συγκρότηση τμήματος/των ισοδύναμου/ων με τα υπόλοιπα τμήματα της τάξης», χωρίς όμως να προσδιορίζει αριθμητικά τι σημαίνει ισοδυναμία. Πρέπει το τμήμα Ηθικής να έχει τον ίδιο ακριβώς αριθμό μαθητών με τα υπόλοιπα, ή αρκεί να κινείται εντός των ορίων που θέτει η νομοθεσία για τη συγκρότηση τμημάτων; Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό: από την απάντηση εξαρτάται αν μια τάξη θα υπαχθεί στην Περίπτωση Β - που είναι ωρολογιακά ουδέτερη και επιτρέπει στον Θεολόγο να διδάξει - ή στην Περίπτωση Γ, με τη διάσπαση τμήματος και το πρόσθετο ωρολόγιο κόστος. Χωρίς διευκρινιστική εγκύκλιο, η κρίση αυτή θα ασκείται από κάθε σχολική μονάδα και κάθε Διεύθυνση Εκπαίδευσης ξεχωριστά, με προβλέψιμα ανομοιογενή αποτελέσματα.

Το νομοθετικό πλαίσιο

Η απόφαση εκδόθηκε έχοντας υπόψη το ακόλουθο πλαίσιο:

Από την απόφαση δεν προκαλείται δαπάνη, σύμφωνα με τη σχετική εισήγηση της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών του Υπουργείου (Φ.1/Γ/508/106048/Β1/06-08-2026). Η ισχύς αρχίζει από το σχολικό έτος 2026-2027 και η απόφαση δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.