Χημεία Προσανατολισμού ΓΕΛ 2026 – Θέματα & Απαντήσεις

Σήμερα, Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026, διεξήχθη η εξέταση της Χημείας Προσανατολισμού για τους υποψηφίους των Ημερήσιων και Εσπερινών Γενικών Λυκείων. Παρακάτω παρουσιάζουμε αναλυτικά τα θέματα και τις απαντήσεις ανά ενότητα.

Θέμα Α — Πολλαπλής Επιλογής & Σωστό/Λάθος (25 μονάδες)

Α1 — Ατομικά τροχιακά (5 μον.)

Ερώτηση: Ποια υποστιβάδα αντιστοιχεί στα περισσότερα ατομικά τροχιακά;

Σωστή απάντηση: β — Η υποστιβάδα 4f. Η υποστιβάδα f (ℓ=3) έχει 2ℓ+1 = 7 τροχιακά, έναντι 5 της 3d, 1 της 2s και 3 της 4p.

Α2 — Θερμοχημεία / Καύση προπανίου (5 μον.)

Δίνεται: C₃H₈(g) + 5O₂(g) → 3CO₂(g) + 4H₂O(l), ΔH° = −2220 kJ

Σωστή απάντηση: γ — Κατά την πλήρη καύση 1 mol C₃H₈(g) εκλύεται ποσό θερμότητας 2220 kJ. Το αρνητικό πρόσημο του ΔΗ σημαίνει εξώθερμη αντίδραση (έκλυση θερμότητας).

Α3 — Διαλυτότητα ιωδίου (5 μον.)

Ερώτηση: Σε ποιον διαλύτη έχει το Ι₂ τη μικρότερη διαλυτότητα;

Σωστή απάντηση: α — Στο νερό (H₂O). Το Ι₂ είναι μη πολική ένωση. Βάσει της αρχής «όμοιο διαλύει όμοιο», διαλύεται εύκολα σε μη πολικούς διαλύτες (εξάνιο, επτάνιο, CCl₄) αλλά έχει ελάχιστη διαλυτότητα στο πολικό νερό.

Α4 — Ορισμός καταλύτη (5 μον.)

Σωστή απάντηση: δ — Ο καταλύτης αυξάνει την ταχύτητα αντίδρασης. Το επιτυγχάνει μειώνοντας την ενέργεια ενεργοποίησης (Εa), χωρίς να καταναλώνεται ο ίδιος.

Α5 — Σωστό / Λάθος (5 μον.)

#	Πρόταση	Απάντηση
1	Το οξαλικό οξύ (COOH)₂ δεν οξειδώνεται από KMnO₄/H₂SO₄.	ΛΑΘΟΣ
2	Αυτοκατάλυση: ένα από τα προϊόντα δρα ως καταλύτης της αντίδρασης.	ΣΩΣΤΟ
3	Η Κa ασθενούς οξέος εξαρτάται από τη συγκέντρωση του διαλύματος.	ΛΑΘΟΣ
4	Κατά Brönsted-Lowry, το συζυγές οξύ της NH₃ είναι το NH₄⁺.	ΣΩΣΤΟ
5	Στην CH₃–O–CH₂CH₃ οι αριθμοί οξείδωσης C1, C2, C3 είναι −2, −1, −3.	ΣΩΣΤΟ

Θέμα Β — Συνδυαστικές Ερωτήσεις (25 μονάδες)

Β1 — Ηλεκτρονιακές δομές & Ενέργεια Ιοντισμού (5 μον.)

Τα τρία στοιχεία ανήκουν στην 3η περίοδο του Π.Π.:

• Χ = P (Z=15): p-τομέας, 3 μονήρη e⁻ στην 3p (3p³) → 1s²2s²2p⁶3s²3p³
• Ψ = Cl (Z=17): πιο ηλεκτραρνητικό στοιχείο 3ης περιόδου → 1s²2s²2p⁶3s²3p⁵
• Ω = Na (Z=11): μεγαλύτερη ατομική ακτίνα 3ης περιόδου → 1s²2s²2p⁶3s¹

Αύξουσα Ei₁: Ω(Na) < Χ(P) < Ψ(Cl). Η ατομική ακτίνα μειώνεται κατά μήκος της περιόδου → αυξάνεται η Ei₁. Σημείωση: το S (Z=16) έχει μικρότερη Ei₁ από το P λόγω συμπλήρωσης ενός τροχιακού (αντισύζευξη), αλλά στα τρία αυτά στοιχεία η σειρά Na < P < Cl ισχύει κανονικά.

Β2 — Οξειδοαναγωγή & Ισοστάθμιση (4 μον.)

Ισοσταθμισμένη εξίσωση:

6FeCl₂ + K₂Cr₂O₇ + 14HCl → 6FeCl₃ + 2CrCl₃ + 2KCl + 7H₂O

• Οξειδωτικό: K₂Cr₂O₇ — το Cr μειώνει ΑΟ: +6 → +3 (αναγωγή)
• Αναγωγικό: FeCl₂ — το Fe αυξάνει ΑΟ: +2 → +3 (οξείδωση)

Β3 — Ισχυρά & Ασθενή οξέα ΗΑ, ΗΒ, ΗΓ (6 μον.)

• ΗΑ — Ισχυρό: Διάλυμα 0,01 M έχει pH = 2 → [H⁺] = 10⁻² = 0,01 M = C → πλήρης ιοντισμός.
• HB — Ασθενές: Διάλυμα NaB έχει pH = 9 > 7 → βασική αντίδραση υδρόλυσης B⁻ → το B⁻ είναι βάση, άρα το HB είναι ασθενές οξύ.
• ΗΓ — Ασθενές: Με αραίωση 10× (0,1→0,01 M) το pH ανεβαίνει από 2 σε 2,5 (όχι στο 3 που θα ανέβαινε αν ήταν ισχυρό) → μερικός ιοντισμός → ασθενές οξύ.

Β4 — Ώσμωση & Ωσμωτική πίεση (4 μον.)

Η μεμβράνη κινείται από Β προς Α → το διάλυμα Β έχει μεγαλύτερη ωσμωτική πίεση → μεγαλύτερη γραμμομοριακή συγκέντρωση (molarity).

Και τα δύο διαλύματα 6% w/v: C (mol/L) = 60/Mr (g/mol). Το τμήμα Α περιέχει ουρία (Mr=60) → C = 1 mol/L.

Σωστή επιλογή: i. Μεθανάλη (Mr=30) → C = 60/30 = 2 mol/L > 1 mol/L. Η γλυκόζη (Mr=180) θα έδινε C = 0,33 mol/L < 1 mol/L (μεμβράνη θα κινούνταν αντίθετα).

Β5 — Καμπύλη ογκομέτρησης ΗΑ + NaOH (6 μον.)

Από την καμπύλη ογκομέτρησης: το ισοδύναμο σημείο βρίσκεται σε pH ≈ 8,5–9 (αλκαλικό) → το άλας NaA υδρολύεται → το ΗΑ είναι ασθενές οξύ.

Στο ήμισυ ισοδυνάμου (half-equivalence point): pH = pKa → από γράφημα pKa ≈ 6 → Ka = 10⁻⁶.

Σωστή επιλογή: iii. HClO με Ka = 10⁻⁶. Το HCOOH (Ka=10⁻⁴) και το CH₃COOH (Ka=10⁻⁵) θα έδιναν ισοδύναμο σημείο σε χαμηλότερο pH (λιγότερο αλκαλικό).

Θέμα Γ — Οργανική Χημεία (25 μονάδες)

Γ1 — Αλυσίδα οργανικών μετατροπών (11 μον.)

Ζητούνται οι συντακτικοί τύποι 11 οργανικών ενώσεων (Α, Β, Γ, Δ, Ε, Θ, Κ, Μ, Ν, Π, Ρ) μέσα από αλυσίδα αντιδράσεων. Σε όλες τις αντιδράσεις παράγονται κύρια προϊόντα (κανόνας Markovnikov, Zaitsev). Η επίλυση απαιτεί ανάλυση του σχεδιαγράμματος αντιδράσεων του φυλλαδίου.

Γ2 — Μίγμα αλκοολών C₄H₉OH (10 μον.)

Δεδομένα ανά 1/3 μίγματος:

• 1ο μέρος + Na → 2,24 L H₂ (STP) → n(H₂) = 0,1 mol → n(αλκοόλης) = 0,2 mol
• 2ο μέρος + I₂/NaOH → 0,12 mol CHI₃ (κίτρινο ίζημα) → αντίδραση ιωδοφόρμου → η Σ φέρει CH₃CH(OH)– → Σ = 2-βουτανόλη: CH₃CH(OH)CH₂CH₃
• 3ο μέρος + KMnO₄ 0,1M, 0,48L → n(KMnO₄) = 0,048 mol

Η αλκοόλη Σ (2-βουτανόλη) είναι δευτεροταγής. Παρασκευάζεται με Grignard με έναν μόνο συνδυασμό: CH₃MgBr + CH₃CHO ή C₂H₅MgBr + HCHO (ελέγχεται ποιος δίνει μοναδικό συνδυασμό).

Η αλκοόλη Τ προσδιορίζεται από την stoichiometria της οξείδωσης με KMnO₄ (πρωτοταγής ή τριτοταγής ανάλογα με τον συνδυασμό mol).

Γ3 — Πρόσθεση H₂O σε υδρογονάνθρακα Φ (4 μον.)

• Το Χ έχει 12 σ-δεσμούς και είναι μοναδικό προϊόν → συμμετρική δομή.
• Οι πυρήνες όλων των C στο Φ βρίσκονται στην ίδια ευθεία → αλκύνιο.
• Πρόσθεση H₂O (υδράτωση) σε αλκύνιο → κετόνη (Markovnikov).
• Φ = CH₃–C≡C–CH₃ (2-βουτίνιο) → μοναδικό προϊόν Χ = CH₃–CO–CH₂CH₃ (2-βουτανόνη, 8 σ C-H + 3 σ C-C + 1 σ C=O... επαλήθευση 12 σ).

Θέμα Δ — Χημική Ισορροπία & Κινητική (25 μονάδες)

Δ1 — Ισορροπία 2NO + O₂ ⇌ 2NO₂, V=10L (11 μον.)

Ισομοριακό μίγμα ισορροπίας, συνολικά 12 mol → 4 mol NO, 4 mol O₂, 4 mol NO₂.

α) Απόδοση & Kc:

Αρχικά: n(NO)=x, n(O₂)=x/2. Μετατροπή: 4 mol NO₂ σχηματίστηκαν → 4 mol NO αντέδρασαν, 2 mol O₂ αντέδρασαν.
n₀(NO) = 4+4 = 8 mol | n₀(O₂) = 4+2 = 6 mol
Απόδοση = (4/8) × 100% = 50%
Kc = [NO₂]² / ([NO]²·[O₂]) = (0,4)² / (0,4)²·(0,4) = 2,5 L/mol

β) ΔΗ°f(NO):

Q = 144 kJ για 4 mol NO₂ → ΔΗ°rxn = −144/2 = −72 kJ/mol
ΔΗ°rxn = 2·ΔΗ°f(NO₂) − 2·ΔΗ°f(NO) − ΔΗ°f(O₂)
−72 = 2(33) − 2·ΔΗ°f(NO) → ΔΗ°f(NO) = +69 kJ/mol

γ) Νέος όγκος V₂:

Μετά αφαίρεση 3 mol NO₂: NO=4, O₂=4, NO₂=1 mol. Το σύστημα παραμένει σε ισορροπία → Qc = Kc.
Kc = (1/V₂)² / [(4/V₂)²·(4/V₂)] = 2,5 → V₂ = 2,5 L

Δ2 — A + B ⇌ 2Γ, V=1L (8 μον.)

Τη χρονική στιγμή t: B = 2 mol → έχουν αντιδράσει 2 mol B → A = 2 mol, Γ = 4 mol (σε V=1L).

υ₁ = k₁·[A]·[B] = k₁·2·2 = 2,56×10⁻¹¹ → k₁ = 6,4×10⁻¹² L·mol⁻¹·min⁻¹
υ₂ = k₂·[Γ]² = k₂·16 = 1,6×10⁻¹¹ → k₂ = 10⁻¹² L·mol⁻¹·min⁻¹
Kc = k₁/k₂ = 6,4

Σύνθεση ισορροπίας: Έστω x mol A που αντιδρούν ακόμη:

Kc = (4+2x)² / [(2-x)²] = 6,4 → √6,4 ≈ 2,53 → 4+2x = 2,53(2-x) → x ≈ 0,22 mol
Ισορροπία: A ≈ 1,78 mol | B ≈ 1,78 mol | Γ ≈ 4,44 mol

Δ3 — CH₃NH₂ vs NH₃: θερμοκρασία θ (6 μον.)

Σωστή επιλογή: ii. θ < 25°C

Αιτιολόγηση: Η CH₃NH₂ λόγω του +I επαγωγικού φαινομένου της –CH₃ ομάδας είναι εγγενώς ισχυρότερη βάση από την ΝΗ₃ (μεγαλύτερη Κb στους 25°C). Για να έχει η CH₃NH₂ την ίδια [OH⁻] = 10⁻³ M με την ΝΗ₃ στους 25°C (με C = 0,1 M και στις δύο), χρειάζεται να έχει μικρότερη Κb, πράγμα που επιτυγχάνεται σε χαμηλότερη θερμοκρασία (η ιοντισμός βάσεων είναι εξώθερμη διαδικασία — μείωση θ μειώνει Κb).

Οι απαντήσεις παρουσιάζονται για ενημερωτικούς σκοπούς. . Πηγή: EduPlus.gr