Το Υπουργείο Παιδείας προχωρά στην προμήθεια και εγκατάσταση 6.479 απινιδωτών σε Δημοτικά, Γυμνάσια και Λύκεια. Η είδηση χαιρετίστηκε από πολλούς, αλλά προκάλεσε και ερωτήματα: πόσο συχνή είναι η καρδιακή ανακοπή σε ένα σχολείο; Αξίζει η δαπάνη;
Και ποιος θα χρησιμοποιήσει τη συσκευή όταν χρειαστεί; Η διεθνής έρευνα δίνει σαφείς απαντήσεις, με μία βασική προϋπόθεση: ο απινιδωτής σώζει ζωές μόνο όταν υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν να τον χρησιμοποιούν.
Γιατί μετράει κάθε λεπτό
Η αιφνίδια καρδιακή ανακοπή εκτός νοσοκομείου είναι μία από τις κύριες αιτίες θανάτου στις ανεπτυγμένες χώρες. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Αναζωογόνησης (ERC), η συνολική επιβίωση κυμαίνεται μόλις στο 2% έως 10%, ενώ ένα ασθενοφόρο χρειάζεται συνήθως 6 έως 12 λεπτά ή και περισσότερο για να φτάσει. Σε αυτό το διάστημα, κάθε λεπτό χωρίς καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ) και απινίδωση μειώνει σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης.
Γι' αυτό η απάντηση δεν μπορεί να περιμένει τους επαγγελματίες. Πρέπει να ξεκινήσει από όσους βρίσκονται ήδη εκεί: έναν εκπαιδευτικό, έναν γονέα, έναν μαθητή. Ο αυτόματος εξωτερικός απινιδωτής είναι σχεδιασμένος ακριβώς για αυτούς. Αναλύει μόνος του τον καρδιακό ρυθμό, δίνει φωνητικές οδηγίες και χορηγεί ηλεκτρική εκκένωση μόνο όταν χρειάζεται.
Τι λέει η έρευνα, με μια ματιά
| Εύρημα | Πηγή |
|---|---|
| 64% επιβίωση σε περιστατικά ανακοπής σε σχολεία των ΗΠΑ με πρόγραμμα απινιδωτών | Drezner και συν., Circulation, 2009 |
| 89% επιβίωση νέων αθλητών όταν χρησιμοποιήθηκε απινιδωτής του χώρου | Drezner και συν., Sports Health, 2019 |
| Η ΚΑΡΠΑ από παρευρισκόμενους κυμαίνεται από 13% έως 82% στην Ευρώπη | EuReCa TWO, Resuscitation, 2020 |
| Δύο ώρες εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ τον χρόνο, από την ηλικία των 12 ετών | Kids Save Lives, με την έγκριση του ΠΟΥ (2015) |
Τι έδειξαν τα σχολεία με απινιδωτή
Η πιο γνωστή μελέτη για το θέμα δημοσιεύθηκε το 2009 στο περιοδικό Circulation. Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον εξέτασαν 1.710 λύκεια των ΗΠΑ που διέθεταν απινιδωτή. Στα 36 από αυτά είχε σημειωθεί περιστατικό αιφνίδιας καρδιακής ανακοπής. Σχεδόν όλα τα περιστατικά είχαν μάρτυρες, στα περισσότερα έγινε ΚΑΡΠΑ από παρευρισκόμενους και στο 83% χορηγήθηκε απινίδωση. Το αποτέλεσμα: το 64% των θυμάτων βγήκε ζωντανό από το νοσοκομείο.
Μεταγενέστερη έρευνα της ίδιας ομάδας σε νέους αθλητές έδειξε ότι η επιβίωση έφτασε το 89% όταν χρησιμοποιήθηκε απινιδωτής που βρισκόταν στον χώρο. Όπως σημείωσε ο επικεφαλής ερευνητής, η ανακοπή κατά την άσκηση είναι σχεδόν πάντα αναστρέψιμη όταν υπάρχει γρήγορη αναγνώριση, σωστή ανάνηψη και απινιδωτής κοντά.
Ο απινιδωτής του σχολείου δεν είναι μόνο για τους μαθητές. Από τα 36 θύματα της μελέτης, μόνο τα 14 ήταν μαθητές αθλητές. Τα υπόλοιπα 22 ήταν ενήλικες, με μέση ηλικία 57 ετών: εργαζόμενοι, θεατές, επισκέπτες. Το σχολείο φιλοξενεί εκπαιδευτικούς, γονείς, αθλητικές δραστηριότητες και εκδηλώσεις της τοπικής κοινωνίας. Αυτό απαντά εν μέρει και στην ένσταση ότι η ανακοπή στα παιδιά είναι σπάνια.
Η συσκευή χρειάζεται χέρια: «Kids Save Lives»
Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις χώρες της Ευρώπης δεν βρίσκεται στα νοσοκομεία, αλλά στο πεζοδρόμιο. Σύμφωνα με τη μελέτη EuReCa TWO, που κάλυψε 28 χώρες, το ποσοστό των περιστατικών όπου κάποιος παρευρισκόμενος ξεκίνησε ΚΑΡΠΑ κυμάνθηκε από 13% έως 82%. Οι κατευθυντήριες οδηγίες του ERC για το 2025 επισημαίνουν ότι ένα από τα συχνότερα εμπόδια για να παρέμβει κάποιος είναι απλώς η έλλειψη γνώσης.
Εδώ μπαίνει το σχολείο. Το 2015 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ενέκρινε τη διακήρυξη «Kids Save Lives», που προτείνει δύο ώρες εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ τον χρόνο για όλους τους μαθητές, από την ηλικία των 12 ετών το αργότερο. Η υποχρεωτική εκπαίδευση των μαθητών θεωρείται η παρέμβαση με τη μεγαλύτερη επίδραση στη συχνότητα της ΚΑΡΠΑ από παρευρισκόμενους. Στη Δανία, η επιβίωση από ανακοπή εκτός νοσοκομείου τριπλασιάστηκε μετά την καθιέρωση υποχρεωτικής εκπαίδευσης στις βασικές δεξιότητες υποστήριξης της ζωής στα σχολεία, σε συνδυασμό με ευρύτερες εθνικές πρωτοβουλίες.
Τα παιδιά που εκπαιδεύονται μεταφέρουν τη γνώση και στο σπίτι. Η ίδια η διακήρυξη προτείνει ως «εργασία» κάθε μαθητής να εκπαιδεύσει άλλους δέκα ανθρώπους. Το ERC εκτιμά επίσης ότι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να γίνουν ικανοί εκπαιδευτές βασικής υποστήριξης της ζωής μέσα σε περίπου τέσσερις ώρες, με ειδικά σχεδιασμένα προγράμματα.
Τα τρία βήματα που μαθαίνει κάθε παιδί
1. Ελέγχω
Αντιδρά; Αναπνέει φυσιολογικά;
2. Καλώ
Το 112 ή το 166, και ζητώ να φέρουν τον απινιδωτή.
3. Πιέζω
Θωρακικές συμπιέσεις μέχρι να έρθει βοήθεια.
Ο διαγωνισμός σε αριθμούς
Η αρχική έγκριση προέβλεπε απινιδωτές σε 10.000 σχολικές μονάδες με 10 εκατ. ευρώ. Με νέα απόφαση ένταξης, τον Δεκέμβριο του 2025, το έργο περιορίστηκε σε 6.479 σχολεία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, με δημόσια δαπάνη 7.450.850 €. Η πράξη έχει ημερομηνία έναρξης την 1η Μαΐου 2026 και λήξης την 8η Φεβρουαρίου 2027. Ο ανοικτός διεθνής ηλεκτρονικός διαγωνισμός δημοσιοποιήθηκε στις αρχές Μαρτίου 2026.
| Τμήμα | Περιφερειακές Διευθύνσεις | Απινιδωτές | Εκτιμώμενη αξία |
|---|---|---|---|
| Τμήμα 1 | Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, Αττική, Βόρειο Αιγαίο, Δυτική Ελλάδα, Δυτική Μακεδονία, Ήπειρος | 3.249 | 3.736.350,00 € |
| Τμήμα 2 | Θεσσαλία, Ιόνια Νησιά, Κεντρική Μακεδονία, Κρήτη, Νότιο Αιγαίο, Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα | 3.230 | 3.714.500,00 € |
| Σύνολο | 13 Περιφερειακές Διευθύνσεις | 6.479 | 7.450.850,00 € |
1.150 €
εκτιμώμενο κόστος ανά απινιδωτή με εγκατάσταση, στον προϋπολογισμό και των δύο τμημάτων
3.521
λιγότερα σχολεία από τον αρχικό σχεδιασμό των 10.000
6 μήνες
προθεσμία παράδοσης και εγκατάστασης από την υπογραφή της σύμβασης
Σύμφωνα με τη διακήρυξη, ο ανάδοχος εγκαθιστά τη συσκευή στο σημείο που θα υποδείξει το σχολείο, μεριμνά για την απαραίτητη υποδομή, όπως πρίζα και χώρο τοποθέτησης, και επιδεικνύει την καλή λειτουργία του απινιδωτή στον Διευθυντή. Το Υπουργείο συνδέει τη δράση με τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων και τη θεματική της Υγείας και Πρόληψης, με ενημέρωση για ΚΑΡΠΑ, πρώτες βοήθειες και ανάνηψη, και προβλέπει κατάρτιση των εκπαιδευτικών στη σωστή χρήση της συσκευής. Στην αρχή της σχολικής χρονιάς, η υπουργός ανακοίνωσε ότι μαζί με τους απινιδωτές θα υλοποιηθεί και πρόγραμμα εκπαίδευσης στις πρώτες βοήθειες.
Τα βήματα της διαδικασίας
| Αρχικός σχεδιασμός | Έγκριση για 10.000 σχολεία με 10 εκατ. ευρώ |
| 9/12/2025 | Νέα απόφαση ένταξης: 6.479 σχολεία, 7.450.850 € |
| 2/3/2026 | Δημοσιοποίηση του ανοικτού διεθνούς διαγωνισμού σε δύο τμήματα |
| 1/5/2026 | Ημερομηνία έναρξης της πράξης |
| Αύγουστος 2026 | Η υπουργός εντάσσει τους 6.479 απινιδωτές και πρόγραμμα πρώτων βοηθειών στον σχεδιασμό του 2026-2027 |
| 8/2/2027 | Ημερομηνία λήξης της πράξης |
Μέχρι τη σύνταξη αυτού του κειμένου, το EduPlus.gr δεν εντόπισε δημόσια ανακοίνωση για ανάδοχο ή υπογραφή σύμβασης. Με προθεσμία έξι μηνών από την υπογραφή και λήξη της πράξης τον Φεβρουάριο του 2027, το χρονοδιάγραμμα είναι πλέον ιδιαίτερα πιεσμένο.
Τι χρειάζεται για να σώζει ζωές
Η αμερικανική μελέτη του 2009 κατέγραψε και ένα λιγότερο αισιόδοξο στοιχείο: αν και το 83% των σχολείων είχε σχέδιο αντιμετώπισης ανακοπής, μόνο το 40% το εξασκούσε τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο. Ένας απινιδωτής σε ένα γραφείο δεν αρκεί. Χρειάζεται ένα σύστημα γύρω του.
1. Εκπαίδευση όλου του προσωπικού. Όχι μόνο του Διευθυντή. Σε ένα περιστατικό, πρώτος θα βρεθεί όποιος είναι κοντά: ο εφημερεύων εκπαιδευτικός, ο γυμναστής, το βοηθητικό προσωπικό.
2. Σχέδιο και άσκηση. Ποιος καλεί το 166, ποιος φέρνει τη συσκευή, ποιος ξεκινά συμπιέσεις. Το σχέδιο αξίζει να ασκείται όπως οι ασκήσεις σεισμού και πυρκαγιάς.
3. Σωστή θέση. Ο απινιδωτής πρέπει να είναι ορατός, σημασμένος και προσβάσιμος σε λίγα λεπτά από την αυλή και το γυμναστήριο. Ιδανικά και έξω από το ωράριο λειτουργίας, όταν ο χώρος χρησιμοποιείται για αθλητικές ή πολιτιστικές δραστηριότητες.
4. Συντήρηση. Οι μπαταρίες και τα ηλεκτρόδια έχουν ημερομηνία λήξης. Χρειάζεται υπεύθυνος για τον τακτικό έλεγχο και πρόβλεψη για την αντικατάστασή τους στα επόμενα χρόνια.
5. Εκπαίδευση των μαθητών. Οι δύο ώρες τον χρόνο που προτείνει το «Kids Save Lives» μπορούν να ενταχθούν στα Εργαστήρια Δεξιοτήτων. Έτσι ο απινιδωτής γίνεται αφορμή για μάθηση και όχι απλώς εξοπλισμός.
Ένα σχολείο που ξέρει να σώζει
Η ανακοπή σε ένα σχολείο είναι ευτυχώς σπάνια. Όταν όμως συμβεί, τα πρώτα λεπτά κρίνουν τα πάντα, και η έρευνα δείχνει ότι σε σχολεία με απινιδωτή και οργανωμένη απόκριση η πλειονότητα των θυμάτων επιβιώνει. Η αξία του προγράμματος δεν θα μετρηθεί στον αριθμό των συσκευών που θα κρεμαστούν στους τοίχους. Θα μετρηθεί στον αριθμό των εκπαιδευτικών και των μαθητών που θα ξέρουν τι να κάνουν.
Αν τα σχολεία γίνουν τόποι όπου κάθε παιδί μαθαίνει να ελέγχει, να καλεί και να πιέζει, τότε ο απινιδωτής θα είναι η αρχή και όχι το τέλος μιας πραγματικής κουλτούρας ασφάλειας.
Βιβλιογραφία και πηγές:
- Drezner, J. A., Rao, A. L., Heistand, J., Bloomingdale, M. K., & Harmon, K. G. (2009). Effectiveness of emergency response planning for sudden cardiac arrest in United States high schools with automated external defibrillators. Circulation, 120(6), 518-525.
- Drezner, J. A. και συν. (2019). Survival After Exercise-Related Sudden Cardiac Arrest in Young Athletes: Can We Do Better? Sports Health.
- Gräsner, J. T. και συν. (2020). Survival after out-of-hospital cardiac arrest in Europe: Results of the EuReCa TWO study. Resuscitation, 148, 218-226.
- Böttiger, B. W. και συν. (2016). Kids Save Lives: ERC position statement on school children education in CPR. Resuscitation, 105, A1-A3.
- ERC Position statement on schoolteachers' education and qualification in resuscitation (2020).
- European Resuscitation Council Guidelines 2025: Epidemiology in Resuscitation.
- Στοιχεία διαγωνισμού: esos.gr, alfavita.gr, especial.gr, Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού.