Λίγες μέρες πριν το κουδούνι της 11ης Σεπτεμβρίου 2026, το Ολοήμερο Πρόγραμμα επανέρχεται στο επίκεντρο. Όχι μόνο ως παιδαγωγική επιλογή, αλλά ως κοινωνική ανάγκη - και, φέτος, ως πεδίο έντασης: για πρώτη φορά μετά την πανδημία επανέρχονται, μέσω εγκυκλίου, κριτήρια προτεραιότητας στη φοίτηση. Ένας οδηγός για όσα ισχύουν: θεσμός, ωράρια, προϋποθέσεις, διαδικασία, νομοθεσία.
1. Ο θεσμός: από το 1997 στο «αναβαθμισμένο» του 2022
Το Ολοήμερο Σχολείο δεν είναι νέα ιστορία. Θεσμοθετήθηκε με το άρθρο 4 του ν. 2525/1997 (Α’ 188), τον ίδιο νόμο που καθιέρωσε το Ενιαίο Λύκειο, με διπλή στόχευση: παιδαγωγική εμπλουτισμού του προγράμματος και κοινωνική στήριξης της εργαζόμενης οικογένειας. Η δεύτερη διάσταση αποδείχθηκε, με τα χρόνια, η ισχυρότερη.
Η διαδρομή του θεσμού σε τρεις σταθμούς:
- 1997–2016: Ολοήμερα Δημοτικά και Νηπιαγωγεία με ποικίλες μορφές λειτουργίας (κλασικό ολοήμερο, ΕΑΕΠ κ.ά.).
- 2016: Ενοποίηση με την ΥΑ Φ.12/657/70691/Δ1/2016 (Β’ 1324) - καθιερώνεται το Ενιαίου Τύπου Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο, με λήξη στις 16:00. Το πλαίσιο συμπληρώνεται από το π.δ. 79/2017 και τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις του (ν. 4559/2018, ν. 4589/2019, ν. 4692/2020).
- 2022: Εισάγεται το Νέο, Αναβαθμισμένο Πρόγραμμα Ολοήμερου με το άρθρο 371 του ν. 4957/2022 (Α’ 141) και την ΥΑ Φ.7/ΦΜ/98404/Δ1/2022 (Β’ 4215), που όρισε τις σχολικές μονάδες εφαρμογής. Το ωράριο επεκτείνεται έως τις 17:30.
Σημείωση: Το αναβαθμισμένο πρόγραμμα δεν εφαρμόζεται παντού. Ισχύει μόνο στις σχολικές μονάδες που έχουν οριστεί με την ΥΑ Φ.7/ΦΜ/98404/Δ1/2022, η ισχύς της οποίας παρατάθηκε και για το 2026-27. Στις υπόλοιπες λειτουργεί το κλασικό Προαιρετικό Ολοήμερο έως τις 16:00.
2. Οι τρεις μορφές λειτουργίας σήμερα
Στην πράξη, η σχολική ημέρα στην Πρωτοβάθμια οργανώνεται σε τρία διακριτά, προαιρετικά «κελύφη» γύρω από το υποχρεωτικό πρωινό πρόγραμμα:
α) Πρωινή Ζώνη / Τμήμα Πρόωρης Υποδοχής. Στο Δημοτικό λειτουργεί 07:00–08:00 (υποδοχή 07:00-07:15, εκπαιδευτική δραστηριότητα 07:15-08:00). Στο Νηπιαγωγείο 07:45–08:30, με αποκλειστικό χρόνο προσέλευσης 07:45-08:00. Δικαίωμα συμμετοχής έχουν μόνο όσοι είναι εγγεγραμμένοι και φοιτούν στο Ολοήμερο.
β) Προαιρετικό Ολοήμερο Πρόγραμμα. Λήξη στις 16:00. Στο Δημοτικό επιτρέπεται ενδιάμεση αποχώρηση στις 15:00, μετά τη 2η ώρα του Ολοημέρου, εφόσον έχει κατατεθεί ενυπόγραφη δήλωση των γονέων. Στο Νηπιαγωγείο δεν προβλέπεται πρόωρη αποχώρηση.
γ) Αναβαθμισμένο Πρόγραμμα Ολοήμερου. Λήξη στις 17:30. Στο Δημοτικό, για το 2026-27 προβλέπονται τρεις εναλλακτικές ώρες αποχώρησης, κάτι που αποτελεί τη βασική αλλαγή της χρονιάς.
3. Ωράρια 2026-2027: αναλυτικά
| Ζώνη | Νηπιαγωγείο | Δημοτικό |
|---|---|---|
| Πρόωρη Υποδοχή / Πρωινή Ζώνη | 07:45 – 08:30 | 07:00 – 08:00 |
| Υποχρεωτικό πρωινό πρόγραμμα | 08:30 – 13:00 | 08:15 – 13:15 |
| Προαιρετικό Ολοήμερο | 13:00 – 16:00 | 13:15 – 16:00 (ενδιάμεση αποχώρηση 15:00) |
| Αναβαθμισμένο Ολοήμερο | έως 17:30 | αποχώρηση 14:55 ή 15:50 ή 17:30 |
Οι τρεις ώρες αποχώρησης στο αναβαθμισμένο πρόγραμμα του Δημοτικού καθορίστηκαν με την ΥΑ Φ.12/7404/Δ1/22-1-2026 (ΦΕΚ Β’ 339/2-2-2026): στις 14:55 με το πέρας της 1ης διδακτικής ώρας της 2ης ζώνης, στις 15:50 με το πέρας της 2ης, ή στις 17:30 με τη λήξη του προγράμματος. Η ρύθμιση αφορά αποκλειστικά το σχολικό έτος 2026-2027.
4. Πότε λειτουργεί τμήμα: οι ελάχιστοι αριθμοί
Η συγκρότηση τμήματος δεν είναι αυτονόητη - εξαρτάται από τον αριθμό εγγεγραμμένων και την οργανικότητα της μονάδας.
Προαιρετικό Ολοήμερο Δημοτικού (ΥΑ Φ7/118139/Δ1/2020, Β’ 3838):
- Μονοθέσια: τουλάχιστον το 1/3 του μαθητικού πληθυσμού
- Διθέσια – πενταθέσια: τουλάχιστον 8 μαθητές
- Εξαθέσια και άνω: τουλάχιστον 10 μαθητές
Αναβαθμισμένο Ολοήμερο Δημοτικού: 1/3 στα μονοθέσια, 8 μαθητές στα διθέσια έως πενταθέσια, 10 μαθητές στα εξαθέσια και άνω.
Πρωινή Ζώνη Δημοτικού: 7 μαθητές για σχολεία έως 8/θέσια, 10 μαθητές για 9/θέσια και άνω. Απαιτείται τεκμηριωμένη πρόταση του Συλλόγου Διδασκόντων, σύμφωνη γνώμη του Προϊσταμένου Εκπαιδευτικών Θεμάτων, απόφαση του Διευθυντή Π.Ε. και έγκριση του Περιφερειακού Διευθυντή.
Νηπιαγωγείο: 5 νήπια/προνήπια για το Τμήμα Πρόωρης Υποδοχής, 7 για το Αναβαθμισμένο Πρόγραμμα Ολοήμερου.
Για τα ολιγοθέσια (μονοθέσια, διθέσια, τριθέσια) ισχύει η ειδική ΥΑ 83939/Δ1/2017 (Β’ 1800).
5. Η διαδικασία: από την αίτηση ως την αναστολή
Εγγραφή. Γίνεται με αίτηση-δήλωση των γονέων/κηδεμόνων σε τυποποιημένο έντυπο (ξεχωριστό για το Ολοήμερο και για το Αναβαθμισμένο). Στο Νηπιαγωγείο η δήλωση ενσωματώνεται στην ηλεκτρονική αίτηση εγγραφής μέσω proti-eggrafi.services.gov.gr. Στη συγκρότηση των τμημάτων λαμβάνεται υπόψη η δηλωθείσα ώρα αποχώρησης.
Προθεσμίες 2026-27. Ο αριθμός μαθητών ανά τμήμα οριστικοποιήθηκε έως τη Δευτέρα 25 Μαΐου 2026. Οι ονομαστικές καταστάσεις και οι πίνακες Α1-Α2 υποβλήθηκαν στις Διευθύνσεις Π.Ε. έως τις 2 Ιουνίου, ενοποιημένοι στις Περιφερειακές έως τις 9 Ιουνίου και στο ΥΠΑΙΘΑ έως τις 15 Ιουνίου 2026. Εκπρόθεσμη αίτηση μετά τη λήξη του διδακτικού έτους απαιτεί γραπτή έγκριση του Διευθυντή Π.Ε.
Υπεύθυνος Ολοημέρου. Ορίζεται ανά ημέρα, με απόφαση Συλλόγου Διδασκόντων. Μπορεί να είναι εκπαιδευτικός κάθε ειδικότητας - ακόμη και ο ίδιος ο Διευθυντής. Αποχωρεί μετά τη λήξη (16:00), ανεξάρτητα από το αν ασκεί διδακτικά καθήκοντα στο ενδιάμεσο. Δεν προβλέπεται επίδομα.
Διακοπή φοίτησης. Επέρχεται σε τρεις περιπτώσεις: (α) με 15 συνεχόμενες αδικαιολόγητες απουσίες, (β) με γραπτή αίτηση του γονέα, (γ) αν ο γονέας δεν επικαιροποιήσει την εγγραφή το β’ 15ήμερο Νοεμβρίου και το α’ 15ήμερο Φεβρουαρίου. Η τρίτη περίπτωση είναι αυτή που ξεχνιέται συχνότερα - και δημιουργεί τριβές.
Αναστολή λειτουργίας. Αν κατά τη διάρκεια του έτους ο αριθμός φοιτούντων πέσει κάτω από τα όρια, η λειτουργία του τμήματος αναστέλλεται με απόφαση του Διευθυντή Π.Ε. Γι’ αυτό και εντός του α’ πενθημέρου κάθε μήνα αποστέλλεται αναλυτική κατάσταση φοιτούντων.
Διατροφική Αγωγή. Η σχετική διδακτική ώρα ανατίθεται κατά προτεραιότητα σε όσους διδάσκουν τη 2η ώρα του Ολοημέρου (14:15-15:00), με ανώτατο όριο τον αριθμό των λειτουργούντων τμημάτων της ώρας αυτής.
Συστεγαζόμενα σχολεία. Συγκροτούνται κοινά τμήματα Πρόωρης Υποδοχής και Ολοημέρου, με απόφαση του Διευθυντή Π.Ε. Οι Σύλλογοι Διδασκόντων ορίζουν από κοινού υπευθύνους - και σε περίπτωση διαφωνίας αποφασίζει ο Διευθυντής Π.Ε.
6. Το «αγκάθι» του 2026-27: τα κριτήρια προτεραιότητας
Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική μεταβολή της χρονιάς. Οι εγκύκλιοι προγραμματισμού της 20ής Μαΐου 2026 (Φ.7/62532/Δ1 για τα Δημοτικά και η αντίστοιχη για τα Νηπιαγωγεία) διατηρούν τη γνωστή διατύπωση ότι οι Διευθυντές «κάνουν δεκτές όλες ανεξαιρέτως τις αιτήσεις … χωρίς προϋποθέσεις» - προσθέτουν όμως αμέσως μετά μια νέα παράγραφο:
Σε περίπτωση μη πλήρους ανάπτυξης του Ολοήμερου Προγράμματος και έως την ολοκλήρωσή του, λαμβάνονται υπόψη κατά προτεραιότητα:
- αν εργάζονται και οι δύο γονείς ή αν πρόκειται για μονογονεϊκή οικογένεια,
- αν εργάζεται ο ένας και ο έτερος είναι άνεργος,
- αν η οικογένεια ανήκει σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Η ίδια ρύθμιση εφαρμόζεται και κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους, εφόσον προκύψει ανάγκη αναμόρφωσης του προγράμματος.
Παράλληλα τροποποιήθηκαν τα έντυπα αίτησης: οι γονείς καλούνται να προσκομίσουν δικαιολογητικά εργασιακής ή κοινωνικής κατάστασης, ενώ στο έντυπο υπάρχει πεδίο όπου ο Διευθυντής της μονάδας βεβαιώνει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις.
Γιατί προκάλεσε αντιδράσεις. Κατά την περίοδο των εγγραφών, τον Μάρτιο 2026, δεν είχε ζητηθεί κανένα τέτοιο δικαιολογητικό ούτε είχε γίνει λόγος για περιορισμούς. Γονείς μίλησαν για αιφνιδιαστική μεταβολή των όρων που ανατρέπει τον οικογενειακό προγραμματισμό. Από την πλευρά τους, εκπαιδευτικοί συνέδεσαν τη ρύθμιση με τους περιορισμούς σε προσλήψεις και διορισμούς - δηλαδή με τη δυνατότητα, όχι με την πρόθεση, πλήρους ανάπτυξης των τμημάτων.
Το διοικητικό ερώτημα. Η διατύπωση «όλες ανεξαιρέτως, χωρίς προϋποθέσεις» και η θέσπιση κριτηρίων προτεραιότητας συνυπάρχουν στο ίδιο κείμενο. Τυπικά δεν αναιρούνται: τα κριτήρια ενεργοποιούνται μόνο επί μη πλήρους ανάπτυξης, δηλαδή ως κανόνας κατάταξης σε συνθήκες στενότητας - όχι ως προϋπόθεση εγγραφής. Πρακτικά όμως το βάρος της επιλογής και της τεκμηρίωσης μετακυλίεται στον Διευθυντή της σχολικής μονάδας, χωρίς ρητή νομοθετική εξουσιοδότηση και χωρίς προβλεπόμενη διαδικασία ένστασης. Το ζήτημα είναι υπαρκτό και καλό είναι να αντιμετωπιστεί με σαφείς οδηγίες πριν, και όχι μετά, τις πρώτες προσφυγές.
7. Το νομοθετικό πλαίσιο συγκεντρωτικά
- ν. 1566/1985 (Α’ 167) - Δομή και λειτουργία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.
- ν. 2525/1997, άρθρο 4 (Α’ 188) - Θεσμοθέτηση Ολοήμερου Νηπιαγωγείου και Δημοτικού.
- ΥΑ Φ.12/657/70691/Δ1/2016 (Β’ 1324) - Ωρολόγιο Πρόγραμμα Ενιαίου Τύπου Ολοήμερου Δημοτικού.
- ΥΑ 83939/Δ1/2017 (Β’ 1800) - Ολιγοθέσια Δημοτικά.
- π.δ. 79/2017 (Α’ 109), άρθρα 6, 7, 11, 11Α, 19 - Οργάνωση και λειτουργία, όπως τροποποιήθηκε με ν. 4559/2018, ν. 4589/2019, ν. 4692/2020, ν. 4777/2021.
- ν. 4692/2020, άρθρο 50 (Α’ 111) - Μέγιστος αριθμός 25 μαθητών ανά τμήμα.
- ΥΑ Φ7/118139/Δ1/2020 (Β’ 3838) - Προϋποθέσεις λειτουργίας Ολοήμερου.
- ν. 4823/2021, άρθρα 100, 101, 102 (Α’ 136) - Αναθέσεις, εργασιακό ωράριο, υπεύθυνοι τμημάτων.
- ν. 4957/2022, άρθρο 371 (Α’ 141) - Νέο, Αναβαθμισμένο Πρόγραμμα Ολοήμερου.
- ΥΑ Φ.7/ΦΜ/98404/Δ1/2022 (Β’ 4215) - Ορισμός σχολικών μονάδων με αναβαθμισμένο πρόγραμμα.
- ΥΑ Φ.12/7404/Δ1/2026 (Β’ 339) - Ώρες αποχώρησης 2026-2027.
- Εγκύκλιος Φ.7/62532/Δ1/20-5-2026 - Προγραμματισμός Δημοτικών 2026-2027 (αντίστοιχη για Νηπιαγωγεία· για την Ειδική Αγωγή η υπ’ αρ. 79127/Δ3/15-6-2026).
8. Τι μένει ανοιχτό
Τρία ζητήματα θα κρίνουν τη χρονιά. Πρώτο, η στελέχωση: τα κριτήρια προτεραιότητας ενεργοποιούνται όταν το πρόγραμμα δεν αναπτύσσεται πλήρως - και η πλήρης ανάπτυξη είναι, εν τέλει, ζήτημα διαθέσιμων εκπαιδευτικών. Δεύτερο, η ποιότητα: με τμήματα που φτάνουν τους 25 μαθητές, το ερώτημα αν το Ολοήμερο είναι χώρος μελέτης, δημιουργικής απασχόλησης ή απλής φύλαξης παραμένει αναπάντητο. Τρίτο, η επέκταση: το αναβαθμισμένο πρόγραμμα των 17:30 παραμένει καθηλωμένο στις μονάδες του 2022, χωρίς να έχει γενικευθεί όπως είχε αρχικά εξαγγελθεί.
Το Ολοήμερο ξεκίνησε το 1997 ως παιδαγωγική αναβάθμιση. Τριάντα χρόνια μετά, συζητιέται κυρίως ως κοινωνική υπηρεσία. Ίσως εκεί να βρίσκεται και η ουσία της συζήτησης που χρειάζεται.
Πηγές: Εγκύκλιοι ΥΠΑΙΘΑ Φ.7/62532/Δ1/20-5-2026, ΦΕΚ Β’ 339/2026, ΦΕΚ Β’ 4215/2022, ΦΕΚ Β’ 3838/2020, π.δ. 79/2017.