Η σχολική απουσία δεν είναι απλώς ένα πειθαρχικό ζήτημα. Αποτελεί προάγγελο της πρόωρης εγκατάλειψης της εκπαίδευσης και συνδέεται άμεσα με χαμηλές επιδόσεις, κοινωνικό αποκλεισμό, ανεργία και φτώχεια.
Σύμφωνα με το νέο κείμενο της Eurydice (2025), η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο μέχρι το 2030 το ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης της εκπαίδευσης (ELET) να μειωθεί κάτω από 9%, ενώ το 2024 ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρισκόταν στο 9,4% .
Η Ελλάδα, αν και εμφανίζει τα τελευταία χρόνια σχετική βελτίωση, συνεχίζει να καταγράφει έντονες ανισότητες:
-
μαθητές σε αγροτικές και νησιωτικές περιοχές
-
παιδιά με μεταναστευτικό ή προσφυγικό υπόβαθρο
-
μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες
είναι δυσανάλογα εκτεθειμένοι στον κίνδυνο αποχής και τελικά εγκατάλειψης του σχολείου.
Τι προτείνει η Ευρώπη: 4 πυλώνες πολιτικής
Η Eurydice εντοπίζει τέσσερις βασικούς άξονες πολιτικής για την αντιμετώπιση του φαινομένου:
1. Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης
Συστήματα που παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο:
-
απουσίες
-
χαμηλές επιδόσεις
-
πρώιμα σημάδια απομάκρυνσης
Μόνο 10 ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν πλήρως ανεπτυγμένα τέτοια συστήματα, ενώ άλλες 4 τα σχεδιάζουν.
Η Ελλάδα δεν διαθέτει ακόμη εθνικό ψηφιακό σύστημα πρόβλεψης αποχής, παρά την ύπαρξη του mySchool.
Για το ελληνικό σχολείο, αυτό σημαίνει ότι:
-
οι απουσίες συχνά διαπιστώνονται καθυστερημένα
-
δεν υπάρχει κεντρική ανάλυση κινδύνου
-
οι παρεμβάσεις είναι αποσπασματικές
2. Στοχευμένα μέτρα για την αποχή
Σύμφωνα με την Eurydice, η Ελλάδα ανήκει στις χώρες που έχουν πολλαπλά θεσμικά μέτρα για την αντιμετώπιση της αποχής .
Όμως στην πράξη:
-
η ευθύνη μεταφέρεται σχεδόν αποκλειστικά στον εκπαιδευτικό
-
απουσιάζει σταθερή συνεργασία με κοινωνικές υπηρεσίες
-
δεν υπάρχει ευελιξία ωραρίου ή εναλλακτικά μαθησιακά μοντέλα
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι χώρες όπως η Σουηδία εφαρμόζουν:
-
επικοινωνία με γονείς μέσω SMS
-
ομάδες σχολικής υποστήριξης με κοινωνικούς λειτουργούς
-
ευέλικτα προγράμματα μάθησης
3. Εξατομικευμένα εκπαιδευτικά σχέδια
Η Ελλάδα, όπως και πολλές χώρες, διαθέτει εξατομικευμένα σχέδια κυρίως για μαθητές με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες.
Ωστόσο, μόνο το 1/3 των ευρωπαϊκών χωρών προβλέπει τέτοια σχέδια για κάθε μαθητή που κινδυνεύει, ανεξαρτήτως διάγνωσης .
Στο ελληνικό σύστημα:
-
τα σχέδια υποστήριξης παραμένουν τυπικά
-
δεν συνδέονται με κοινωνικές δομές
-
δεν ακολουθούν τον μαθητή σε μεταβάσεις σχολικών βαθμίδων
4. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών
Η Eurydice επισημαίνει ότι οι περισσότερες χώρες επενδύουν σε:
-
παιδαγωγική συμπερίληψη
-
πολυπολιτισμικές τάξεις
-
ψυχική ανθεκτικότητα μαθητών
-
συνεργασία με οικογένειες
Στην Ελλάδα, η επιμόρφωση παραμένει αποσπασματική και συχνά θεωρητική, χωρίς δομημένη σύνδεση με:
-
πρόληψη αποχής
-
κοινωνική υποστήριξη
-
διαχείριση κρίσεων στην τάξη
Τι χρειάζεται επειγόντως η Ελλάδα
Με βάση το ευρωπαϊκό πλαίσιο, η ελληνική πολιτεία καλείται να προχωρήσει σε:
-
Εθνικό ψηφιακό σύστημα έγκαιρης ανίχνευσης μαθητών σε κίνδυνο
-
Σχολικές διεπιστημονικές ομάδες (εκπαιδευτικός – κοινωνικός λειτουργός – ψυχολόγος)
-
Ευέλικτα μοντέλα φοίτησης (μεικτή μάθηση, εξατομικευμένα ωράρια)
-
Σύνδεση σχολείου με κοινωνικές υπηρεσίες
-
Συστηματική επιμόρφωση εκπαιδευτικών με πρακτικό προσανατολισμό
Συμπέρασμα
Η σχολική απουσία δεν είναι ατομικό πρόβλημα, αλλά θεσμική πρόκληση.
Η Ελλάδα διαθέτει το ανθρώπινο δυναμικό, αλλά όχι ακόμη το ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικής που απαιτείται.
Όπως επισημαίνει η Eurydice, μόνο με έγκαιρη παρέμβαση, εξατομικευμένη στήριξη και ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών μπορεί να σπάσει ο φαύλος κύκλος της αποχής και της πρόωρης εγκατάλειψης .